Σχολική ανάπτυξη ως ανάπτυξη ηγεσίας και management: το παράδειγμα της επιλογής διευθυντών σχολικών μονάδων στη β/θμια εκπαίδευση: μια προσέγγιση υπό την οπτική των θεωριών πολυπλοκότητας
Η εκπαιδευτική πολιτική, όπως αυτή διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια, χαρακτηρίζεται από την απουσία συμμετοχικοτήτας ιδιαίτερα στα ανώτερα επίπεδα λήψης αποφάσεων. Η περιορισμένη πληροφόρηση και ανατροφοδότηση και η ελλιπής επικοινωνία ενισχύουν την απόσταση μεταξύ εκπαιδευτικής πολιτικής και σχολι...
Αποθηκεύτηκε σε:
| Κύριοι συγγραφείς: | , |
|---|---|
| Άλλοι συγγραφείς: | |
| Γλώσσα: | el_GR |
| Δημοσίευση: |
2023
|
| Θέματα: | |
| Διαθέσιμο Online: | http://hdl.handle.net/11610/24655 |
| Ετικέτες: |
Προσθήκη ετικέτας
Δεν υπάρχουν, Καταχωρήστε ετικέτα πρώτοι!
|
| Περίληψη: | Η εκπαιδευτική πολιτική, όπως αυτή διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια, χαρακτηρίζεται από την απουσία συμμετοχικοτήτας ιδιαίτερα στα ανώτερα επίπεδα λήψης αποφάσεων. Η περιορισμένη πληροφόρηση και ανατροφοδότηση και η ελλιπής επικοινωνία ενισχύουν την απόσταση μεταξύ εκπαιδευτικής πολιτικής και σχολικής πραγματικότητας και δημιουργούν συνθήκες αποξένωσης. Το γεγονός αυτό εντείνει την αντίσταση των σχολικών μονάδων στην αλλαγή, ακριβώς επειδή αδυνατούν να κατανοήσουν τον τρόπο που επιθυμούν οι ίδιες να αλλάξουν. Ένας τρόπος έκφρασης των πολιτικών αυτών είναι και τα κριτήρια επιλογής Διευθυντών Σχολικών Μονάδων. Ενδεικτικό της κρισιμότητας αλλά και του προβληματισμού της εκάστοτε κυβέρνησης είναι οι συνεχιζόμενες παρεμβάσεις και τροποποιήσεις στο επίπεδο αυτό. Από το 2010 έχουν είδη πραγματοποιηθεί τέσσερεις νομοθετικές τροποποιήσεις ενώ πρόσφατα θεσπίστηκε η πέμπτη. Η διαρκής αστάθεια στο σύστημα επιλογής αποτελεί τροχοπέδη στην εύρυθμη λειτουργία του σχολείου και στην περαιτέρω ανάπτυξή του. Παράλληλα, προκαλεί προστριβές μεταξύ των εκπαιδευτικών και της πολιτικής ηγεσίας καθώς και μεταξύ των ίδιων των εκπαιδευτικών.
Οι σχολικές μονάδες, ως ανοικτά κοινωνικά συστήματα, δεν μπορούν να ερμηνευθούν στη βάση απλουστευτικών μοντέλων κι αιτιοκρατικών σχέσεων, λόγω της πολλαπλότητας των σχέσεων και των αλληλεπιδράσεών τους τόσο στο εσωτερικό όσο και με το περιβάλλον.
Σκοπός – Μεθοδολογία έρευνας
Ο σκοπός της συγκεκριμένης εργασίας είναι να διερευνήσει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ του συστήματος επιλογής διευθυντών σχολικών μονάδων (εκπαιδευτική πολιτική) και της ανάπτυξης ηγεσίας/management (σχολική ανάπτυξη) υπό το πρίσμα της θεωρίας της πολυπλοκότητας και της συστημικής προσέγγισης.
Η εργασία θα αποτελείται από δύο μέρη, όπου στο πρώτο μέρος θα επιχειρηθεί θεωρητική διερεύνηση των θεματικών «Κριτήρια επιλογής διευθυντών σχολικών μονάδων» στα πλαίσια της εκπαιδευτικής πολιτικής και «Ανάπτυξη Ηγεσίας/Management» στα πλαίσια της σχολικής ανάπτυξης με ταυτόχρονη αποτύπωση του θεσμικού πλαισίου και της οργανωσιακής πραγματικότητας της σχολικής μονάδας. Στο δεύτερο μέρος θα διενεργηθεί ποιοτική έρευνα με ημιδομημένη, ατομική συνέντευξη με ερωτήσεις ανοικτού και κλειστού τύπου σε μια προσπάθεια εμπειρικής διερεύνησης του ζητήματος. Με βάση τον σκοπό της εργασίας, όπως αυτός αποτυπώθηκε παραπάνω, η έρευνα επικεντρώνεται στους παρακάτω επιμέρους στόχους:
1. Τα κριτήρια επιλογής ικανοποιούν τα κριτήρια ανάπτυξης της ηγεσίας και κατά επέκταση της σχολικής ανάπτυξης;
2. Σε ποιο βαθμό τα κριτήρια επιλογής συμβάλλουν στην ανάπτυξη της πολυπλοκότητας και κατά επέκταση της οργανωσιακής ωριμότητας της σχολικής μονάδας;
3. Πως συνδέονται τα κριτήρια επιλογής διευθυντών σχολικών μονάδων με τη χάραξη εκπαιδευτικής πολιτικής;
Αποτελέσματα - Συμπεράσματα
Η πολυπλοκότητα των ρόλων πρέπει να αντικατοπτρίζεται σε αντίστοιχο βαθμό και στα χαρακτηριστικά των διευθυντών μέσω του συστήματος επιλογής τους. Από την ανάλυση τόσο στο νομοθετικό πλαίσιο όσο και στην εκπαιδευτική πράξη προκύπτει ότι η ανάπτυξη της πολυπλοκότητας των χαρακτηριστικών του διευθυντή μέσω του συστήματος επιλογής και της εκπαιδευτικής πολιτικής παρουσιάζει σημαντικές δυνατότητες βελτίωσης. Συγκεκριμένα η αντικειμενική, η κοινωνική και η τελεστική πολυπλοκότητα παρουσιάζουν ικανοποιητικό βαθμό ανάπτυξης. Ο βαθμός ανάπτυξης της χρονικής πολυπλοκότητας φαίνεται να υστερεί ενώ για την γνωσιακή πολυπλοκότητα κρίνεται ανεπαρκείς. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων της έρευνας και το σχετικό θεωρητικό πλαίσιο αναδεικνύονται συγκεκριμένες παρεμβάσεις, ικανές να ενισχύσουν την ανάπτυξη της πολυπλοκότητας στις καθορισμένες διαστάσεις της. Συγκεκριμένα:
i. Για την αντικειμενική πολυπλοκότητα: Ο βαθμός ανάπτυξης της κρίνεται αρκετά ικανοποιητικός. Παρόλα αυτά υπάρχουν δυνατότητες βελτίωσης. Η σταθερότητα του συστήματος επιλογής αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο καθώς θα ενισχύσει το αίσθημα εμπιστοσύνης και ασφάλειας των υποψήφιων και θα τους δώσει τη δυνατότητα να εκτιμήσουν τις δυνατότητές τους και να σχεδιάσουν τον τρόπο αναβάθμισης των προσόντων τους και ανάπτυξης των χαρακτηριστικών τους.
ii. Για την κοινωνική πολυπλοκότητα: Ο βαθμός ανάπτυξης της κρίνεται, επίσης, αρκετά ικανοποιητικός. Η διαδικασία της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών και ο φάκελος αξιολόγησης των διευθυντών αναμένεται να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση του βαθμού διαφοροποίησης των ρόλων του διευθυντή. Μέσω της αξιολόγησης είναι δυνατή η αναβάθμιση υποκειμενικών χαρακτηριστικών των διευθυντών σε αντικειμενικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διδακτική και διοικητική εμπειρία. Το ζητούμενο εδώ είναι η ανάδειξη όχι τόσο της ποσότητας όσο της ποιότητας.
iii. Για την χρονική πολυπλοκότητα: Ο βαθμός ανάπτυξής της κρίνεται ελλιπής. Απαιτούνται παρεμβάσεις με στόχο την ανάπτυξη των προσδοκιών των διευθυντών και την ενίσχυση του βαθμό επίτευξης στόχων. Σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσουν: α) η σταθερότητα του συστήματος επιλογής με τη διαμόρφωση ασφαλούς περιβάλλοντος και κλίματος εμπιστοσύνης και β) η ενίσχυση της υποστήριξης της πολιτείας μέσω παροχών (αμοιβές, επιμορφώσεις) και πρόσληψης βοηθητικού προσωπικού. Επίσης, εξίσου σημαντική για το μέλλον είναι δυνατότητα αναβάθμισης του συστήματος επιλογής διευθυντών σε αναλογία με διεθνή πρότυπα με στόχο την επίτευξη του μεγαλύτερου βαθμού ταύτισης μεταξύ αναγκών και απαιτήσεων των σχολικών μονάδων και προσόντων και χαρακτηριστικών των τοποθετημένων διευθυντών (jobdescription και jobspecification). Μια αλλαγή ικανή να οδηγήσει σε ενίσχυση των προσδοκιών και σε περιορισμό του χρόνου προσαρμογής στο νέο περιβάλλον.
iv. Για την τελεστική πολυπλοκότητα: Ο βαθμός ανάπτυξής της κρίνεται ικανοποιητικός. Παρόλα αυτά δύναται να ενισχυθεί μέσω της διαδικασίας αξιολόγησης καθώς αναμένεται να αυξηθεί η αντικειμενικότητα των προσόντων και άρα και η αυθεντικότητα των χαρακτηριστικών των διευθυντών. Κατά τον ίδιο τρόπο θα επηρεάσει θετικά την ανάπτυξη της πολυπλοκότητας και η εμπλοκή στην διαδικασία επιλογής μιας ανεξάρτητης αρχής όπως το Α.Σ.Ε.Π.
v. Για την γνωσιακή πολυπλοκότητα: Ο βαθμός ανάπτυξή της κρίνεται ανεπαρκείς και για το λόγο αυτό επιβάλλεται να γίνουν σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση αυτή. Η ικανότητα μάθησης, η ανάπτυξη αυτογνωσίας και η δυνατότητα αυτοβελτίωσης είναι μεν στοιχεία της εσωτερικής παρακίνησης συνδέονται όμως άμεσα και με την εκπαιδευτική πολιτική. Ο μεγαλύτερος βαθμός αυτονομίας των σχολικών μονάδων, που δρομολογείται στο μέλλον, προϋποθέτει την ανάπτυξη ανάλογων χαρακτηριστικών του διευθυντή. Προς την κατεύθυνση αυτή απαιτούνται: α) προσπάθειες συνεχούς επιμόρφωσης μέσω σεμιναρίων, ημερίδων και συναντήσεων ανταλλαγής απόψεων σε θέματα σχετικά με την διοίκηση σχολικών μονάδων, β) πρωτοβουλίες για τον περιορισμό της γραφειοκρατίας και την αύξηση του ποιοτικού χρόνου εργασίας των διευθυντών και γ) η ενισχυμένη μοριοδότηση σπουδών και επιμορφώσεων σε θέματα διοίκησης, σχεδιασμού και ανάπτυξης σχολικών μονάδων.
Προτάσεις
Με την παρούσα εργασία επιχειρήθηκε η κατανόηση και η ανάλυση της ανάπτυξης της πολυπλοκότητας των χαρακτηριστικών του διευθυντή και σε αυτό έγκειται και η πρωτοτυπίας της. Σαφώς επιδέχεται αλλαγές και βελτιώσεις, αποτελεί όμως έναν οδηγό – πρότυπο για μελλοντικές σχετικές προσεγγίσεις.
Σε ότι αφορά τις προτάσεις για περαιτέρω έρευνα προτείνεται:
i. Η διενέργεια της έρευνας σε μεγαλύτερο δείγμα υποκειμένων και σε αστικά κέντρα. Οι απόψεις των διευθυντών είναι πιθανόν να διαφοροποιούνται σημαντικά σε σχέση με αυτά της παρούσας εργασίας καθώς οι διαπροσωπικές σχέσεις που αναπτύσσονται σε μικρές κοινωνίες επηρεάζουν τα δεδομένα της έρευνας.
ii. Η διενέργεια έρευνας για την διερεύνηση του βαθμού ανάπτυξης της πολυπλοκότητας των χαρακτηριστικών του διευθυντή μέσω της νομοθεσίας σε θέματα που σχετίζονται με το θεσμό του διευθυντή σχολικής μονάδας, (Α/θμιας, Β/βαθμιας) πέραν του συστήματος επιλογής. Δηλαδή σε νόμους, διατάγματα και εγκυκλίους που σχετίζονται με θέματα υλικοτεχνικής υποστήριξης, επιμόρφωσης και παροχών και αφορούν τη θέση του διευθυντή.
iii. Η διενέργεια της έρευνας σε ιδιωτικά σχολεία και κολέγια στα οποία συνήθως διευθυντής είναι ο επιχειρηματίας – ιδιοκτήτης με αποτέλεσμα να ασκεί και οικονομική διαχείριση. Από την έρευνα αυτή είναι δυνατόν να προκύψουν σημαντικά συγκριτικά δεδομένα ιδιαίτερα σε θέματα αυτονομίας που αναμένεται να απασχολήσει στο μέλλον και την δημόσια εκπαίδευση.
iv. Τέλος θα ήταν σημαντικό να επαναληφθεί η παρούσα έρευνα στο μέλλον ώστε να επανεκτιμηθούν τα δεδομένα και τα συμπεράσματα, μετά την εφαρμογή του νέου νόμου. Μετά από ένα εύλογο χρονικό διάστημα θα είναι δυνατό να αποτυπωθούν τόσο στα χαρακτηριστικά του διευθυντή όσο και στις απόψεις των διευθυντών τα αποτελέσματα του νέου συστήματος επιλογής ενώ συγχρόνως θα έχει ωριμάσει και η “ιδέα” της αξιολόγησης. |
|---|