Οι νομοθετικοί μηχανισμοί προστασίας του περιβάλλοντος στην Ελλάδα - Φινίτσης, Δημήτρης (2015)
Η παρούσα εργασία ασχολείται με την διερεύνηση των νομοθετικών μηχανισμών για την προστασία του περιβάλλοντος. Η θέσπιση των νομοθετικών διατάξεων δεν είναι μια αυτοτελή διαδικασία αλλά αποτελεί ένα οργανικό μέρος μιας πολιτικής. Κάτω από αυτό το πρίσμα εντάσσονται τα νομοθετικά θεσπίσματα και εξετάζεται αν αποτελούν έκφραση μιας σφαιρικής περιβαλλοντολογικής πολιτικής. Ως σημείο έναρξης της περιβαλλοντικής πολιτικής θεωρείται η συνταγματική κατοχύρωση της προστασίας του περιβάλλοντος. Βέβαια προϋπήρχαν διατάξεις που αναφέρονταν αποσπασματικά στην αντιμετώπιση της ρύπανσης και των οχλήσεων, αλλά πάντα στο πλαίσιο της ανθρώπινης ζωής και υγείας. Δηλαδή υπήρχε μια έμμεση προστασία του περιβάλλοντος για (έμμεση) ασφάλεια και υγεία του ανθρώπου. Οι νομοθετικές διατάξεις που αφορούσαν το περιβάλλον, πριν την συνταγματική κατοχύρωση, είχαν αποσπασματικό χαρακτήρα και αφορούσαν την βραχυπρόθεσμη, κατά τομείς, αντιμετώπιση της ρύπανσης. Όμως η οικονομική μεγέθυνση, η τεχνολογική και η επιστημονική πρόοδος προκάλεσε την αύξηση του βιοτικού επιπέδου των ανθρώπων. Συγχρόνως η αλλοίωση του περιβάλλοντος, η κακή χρήση των φυσικών πόρων, η ανεξέλεγκτη απόρριψη λυμάτων και απορριμμάτων, η μείωση των ενεργειακών αποθεμάτων, έφεραν τον άνθρωπο αντιμέτωπο με πρωτοφανή αδιέξοδα. Σε αυτό το πλαίσιο οι αναπτυγμένες κοινωνίες άρχισαν να αναθεωρούν την στάση τους. Σταδιακά αναπτύχθηκαν προσεγγίσεις που επανατοποθετούν τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Άρχισε να χρησιμοποιείται ο όρος περιβάλλον για να δείξεις τις αλληλεξαρτήσεις και τις αλληλεπιδράσεις του ατόμου και των στοιχείων του ζωτικού χώρου. Έτσι έγινε αποδεκτό ότι η επιβίωση του ανθρώπου εξαρτάται άμεσα από την καλή λειτουργία και την διατήρηση της ποικιλομορφίας των οικοσυστημάτων. Συγχρόνως αναπτύσσεται η πεποίθηση ότι έχουν υποχρέωση οι σημερινές γενιές να κληροδοτήσουν αναλλοίωτο το περιβάλλον τις επόμενες. Στην Ελλάδα οι παραπάνω διεθνείς εξελίξεις δεν είχαν ευρύτερο αντίκτυπο, στην κοινωνία. Αυτό συμβαίνει διότι στην Ελλάδα είχε προτεραιότητα η οικονομική ανάπτυξη και η ταχεία εκβιομηχάνιση της χώρας, στα πρότυπα της ελεύθερης οικονομίας. Στο όνομα της ανάπτυξης, υποχωρούσε η ανάγκη ολοκληρωμένων προγραμμάτων και σχεδιασμός για το περιβάλλον. Πιέσεις για μια σφαιρική περιβαλλοντική πολιτική στην Ελλάδα υπήρχαν από ομάδες τεχνοκρατών, λόγω των σπουδών τους στο εξωτερικό. Το κράτος αντιμετώπιζε υποκριτικά το ζήτημα , με γενικές διακηρύξεις, προσβλέποντας στη διεθνή αποδοχή της δικτατορικής κυβέρνησης. Με την έλευση της δημοκρατίας τέθηκε η ανάγκη συνεκτικής περιβαλλοντικής πολιτικής με πρώτο βήμα την συνταγματική κατοχύρωση του περιβάλλοντος. Με αφετηρία αυτή την διάταξη υπήρχαν προσπάθειες δημιουργίας και εφαρμογής μιας πολιτικής για το περιβάλλον. Μέχρι σήμερα όμως η σφαιρική περιβαλλοντική πολιτική είναι ζητούμενο. Η παρούσα εργασίας επιμερίζεται σε τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζεται θεωρητικά η εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής σε συνάρτηση με τις προϋποθέσεις και τους παράγοντες που απαιτούνται για να επιτευχθούν οι αρχικοί στόχοι. Στο δεύτερο κεφάλαιο διερευνάται η σημασία της συνταγματικής κατοχύρωσης. Πως ορίζει η νομική επιστήμη το περιβάλλον και την προστασία του, τι ακριβώς πρέπει να πράξει το κράτος στα πλαίσια της συνταγματικής διάταξης για το περιβάλλον. Επίσης εξετάζεται η συνέργεια και η σύγκρουση της συνταγματικής διάταξης για το περιβάλλον με άλλα συνταγματικά δικαιώματα. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζονται συγκεκριμένες διατάξεις του ποινικού και αστικού κώδικα και πως αυτές μπορούν να αντιμετωπίσουν την περιβαλλοντική υποβάθμιση. Φανερώνεται ένας ιδιαίτερος τρόπος σκέψης στον οποίο εντάσσονται τομείς του περιβάλλοντος ως στοιχεία κάποιου έννομου αγαθού, που προστατεύεται. Στο τέταρτο κεφάλαιο εξετάζεται ο Ν1650/1986. Είναι ο τελευταίος νόμος πλαίσιο, για την προστασία του περιβάλλοντος, που θεσπίστηκε. Ο νόμος αυτός αποτυπώνει την στρατηγική των κανονιστικών ρυθμίσεων, ως τρόπου αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Εισάγει νέες διατάξεις όπως οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, την κατάργηση της υπαιτιότητας και την επιβολή της αντικειμενικής ευθύνης. Επίσης προβλέπει την δημιουργία συλλογικών οργάνων και θέτει κυρώσεις στα νομικά πρόσωπα δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου.