Οικονομική αξιολόγηση περιβάλλοντος: μέθοδοι εργασίας και εφαρμογή της μεθόδου κόστους ταξιδίου στη λίμνη Ν. Πλαστήρα - Μπάκας, Μιχαήλ; Σοφιός, Σπύρος (2015)
Η παρούσα πτυχιακή εργασία ασχολείται με την οικονομική αξιολόγηση του περιβάλλοντος. Τα οικονομικά του περιβάλλοντος είναι ένας σχετικά νέος τομέας της οικονομικής επιστήμης, που εμφανίσθηκε στη δεκαετία του '60, την εποχή του πρώτου κύματος της σύγχρονης διμοφιλούς "πράσινης" σκέψης και πολιτικής στις ανεπτυγμένες χώρες. Όμως, μερικές από τις βασικές ιδέες που δημιουργούν το πλαίσιο των περιβαλλοντικών οικονομικών ανάγονται τουλάχιστον στο 18° αιώνα. Μια μειοψηφία πολιτών πάντα ενδιαφερόταν για την κατάσταση και το βαθμό χρήσης του φυσικού περιβάλλοντος σε τοπικό, εθνικό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Επίσης, ο όρος "περιβαλλοντισμός" (environmentalism) έκανε την εμφάνιση του εκείνη την εποχή καθώς το περιβάλλον ήταν "της μόδας", όπως ήταν και τη δεκαετία του '80, όταν παρουσιάσθηκαν αρκετά πολιτικά - οικολογικά κινήματα, με επιτυχία στη Δ. Ευρώπη. Το γεγονός όμως, είναι, ότι το περιβάλλον ακόμα και σήμερα το 1996, αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα ζητήματα που απασχολούν τους πολίτες, ιδιαίτερα των ανεπτυγμένων χωρών. Είναι χρήσιμο για την κατανόηση των οικονομικών του περιβάλλοντος να αναγνωρίσουμε ότι το οικονομικό σύστημα ( το οποίο μας παρέχει όλα τα υλικά αγαθά και τις υπηρεσίες, που είναι απαραίτητα για ένα σύγχρονο επίπεδο ζωής ) υποστηρίζεται και δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς την υποστήριξη των οικολογικών συστημάτων, βιοτικών και αβιοτικών. Τα οικονομικά του περιβάλλοντος εξετάζουν την πραγματική οικονομία στην οποία όλοι ζούμε και εργαζόμαστε, σαν ένα ανοιχτό σύστημα. Με άλλα λόγια, για την καλή λειτουργία του οικονομικού συστήματος πρέπει να αποσπασθούν πόροι από το περιβάλλον, να υποβληθούν σε επεξεργασία με σκοπό να προσφερθούν στην αγορά και τελικά να διατεθούν μεγάλες ποσότητες σπαταλημένων και επιβαρυμένων πόρων στο περιβάλλον, σαν απόβλητα. Για πολλούς ανθρώπους η οικονομία είναι υπεύθυνη για τα περιβαλλοντικά προβλήματα/Ομως, τα τελευταία χρόνια, η συντηρούμενη, βιώσιμη, αειφόρος ανάπτυξη άλλαξε τη σχέση της οικονομίας και του περιβάλλοντος. Τώρα πλέον, η ανάπτυξη παρουσιάζεται σαν φιλική προς το περιβάλλον. Υπάρχουν πολλοί ορισμοί της βιώσιμης ανάπτυξης, αλλά ο περισσότερο δημοσιευμένος ορισμός της βιωσιμότητας είναι αυτός της Παγκόσμιας Επιτροπής για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (WCED). Η επιτροπή όρισε ως βιώσιμη ανάπτυξη την " ανάπτυξη η οποία ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη δυνατότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες ( WCED, 1987, σελ.43 ). Στην προσπάθεια των νεώτερων οικονομολόγων το περιβάλλον παύει να θεωρείται εξωτερικότητα για την οικονομία και τα οικονομικά του περιβάλλοντος αναπτύσσουν επιστημονικές τεχνικές οικονομικής αξιολόγησης περιβαλλοντικών αγαθών. Οι τεχνικές αυτές θέτουν αξία στο περιβάλλον έτσι ώστε αυτή να χρησιμοποιηθεί σαν ένα εργαλείο για την άσκηση περιβαλλοντικής πολιτικής και ειδικά για τη λήψη αποφάσεων, που επηρεάζουν τη φύση. Στην εργασία αυτή γίνεται προσπάθεια για καταγραφή των μεθόδων οικονομικής αξιολόγησης του περιβάλλοντος, και εφαρμογή της μιας από αυτές (μέθοδος κόστου ταξιδιού) σε συγκεκριμένη περίπτωση. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζουμε το θεωρητικό υπόβαθρο των μεθόδων αξιολόγησης. Εισάγονται οι έννοιες της Ολικής Οικονομικής Αξίας, των μεθόδων WTP και WTA ( προθυμία για πληρωμή, προθυμία για αποδοχή αποζημίωσης ), ενώ γίνεται μια πρώτη αναφορά για τις κατηγορίες των τεχνικών οικονομικής αξιολόγησης. Στη συνέχεια παρουσιάζονται τρεις τεχνικές οικονομικής αξιολόγησης, η μέθοδος κόστους ταξιδιού (TCM), η μέθοδος εξαρτημένης αξιολόγησης (CVM), και η μέθοδος της ηδονικής τιμολόγησης (ΗΡΜ). Στο τρίτο κεφάλαιο αναφερόμαστε στην εμπειρική εφαρμογή. Επιλέχθηκε να εφαρμοσθεί η μέθοδος κόστους ταξιδιού για την περιοχή της λίμνης Ν. Πλαστήρα στο νομό Καρδίτσας. Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται παρουσίαση της περιοχής, των φυσικών χαρακτηριστικών της, των δραστηριοτήτων που παρουσιάζονται και των προγραμμάτων προστασίας της φύσης, που εφαρμόζονται στην περιοχή. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζουμε την οργάνωση της έρευνας μας, το χρόνο, τον τόπο και τη διαδικασία εκτέλεσης της. Στο πέμπτο κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση του ερωτηματολογίου που χρησιμοποιήθηκε στην εφαρμογή της μεθόδου κόστους ταξιδιού. Αναλύονται οι καίριες ερωτήσεις και παρουσιάζεται η λογική και ο σκοπός των ερωτήσεων. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία η ορθότητα του ερωτηματολογίου παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην επιτυχή εφαρμογή της μεθόδου και στην εγκυρότητα των αποτελεσμάτων της έρευνας. Η εργασία αυτή στηρίχθηκε σε ερωτηματολόγιο προσχεδιασμένο από το εργαστήριο Εφαρμοσμένων Οικονομικών του Περιβάλλοντος. Στο έκτο κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση της στατιστικής ανάλυσης των αποτελεσμάτων της έρευνας. Παρουσιάζονται τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των απαντήσεων των ερωτώμενων, μέσα από τις συχνότητες των απαντήσεων αλλά και τη σταυρωτή συσχέτιση μεταβλητών. Στη συνέχεια γίνεται παρουσίαση του μοντέλου γραμμικής παλινδρόμησης που συνδέει τον ρυθμό επισκέψεων στην περιοχή ανά έτος, με το κόστος ταξιδιού για κάθε άτομο και άλλες κοινωνικοοικονομικές μεταβλητές, που επηρεάζουν τον ρυθμό επισκέψεων σε ένα έτος. Ακολουθεί το μοντέλο που συνδέει το ρυθμό επισκέψεων και κόστους ταξιδιού με σκοπό την εξαγωγή του πλεονάσματος του καταναλωτή (consumer surplus). Εφαρμόζονται τέσσερις διαφορετικοί τύποι συναρτήσεων και τα συμπεράσματα αναφέρονται στο επόμενο κεφάλαιο. Στο έβδομο και τελευταίο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας και τα συμπεράσματα που εξάγονται από την εφαρμογή, για πρώτη φορά, της μεθόδου κόστους ταξιδιού στην Ελλάδα.