Πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις της λειτουργίας του λιμένα Θεσσαλονίκης στην ευρύτερη βαλκανική χερσόνησο - Αντώνογλου, Παύλος - Γιώργος (2015)
Στο 1ο μέρος αυτής της διπλωματικής εργασίας θα εξεταστούν οι πολιτικές διαστάσεις της λειτουργίας του λιμένα της Θεσσαλονίκης . Η εξαιρετική γεωστρατηγική και γεωπολιτική αξία του λιμένα της Θεσσαλονίκης τον κατέστησαν τον ίδιο αλλά και την πόλη της Θεσσαλονίκης κέντρο ενδιαφέροντος αλλά και αντιπαράθεσης ,τόσο στο διπλωματικό όσο και στο στρατιωτικό στίβο από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας . Ήδη από τα χρόνια του μεγάλου Αλεξάνδρου , ο Κάσσανδρος είχε κατανοήσει την ανάγκη δημιουργίας ενός μεγάλου λιμένα ο οποίος θα αποτελούσε κέντρο εμπορίου για την Μακεδονία και πύλη προς την ανατολή, παράλληλα η ύπαρξη ενός λιμένα στο συγκεκριμένο σημείο εξυπηρετούσε άριστα και τις στρατιωτικές ανάγκες της Μακεδονίας και της αυτοκρατορίας που κληροδότησε ο Μ. Αλέξανδρος στους επίγονους . Η σπουδαιότητα του λιμένα της Θεσσαλονίκης δεν λησμονήθηκε ούτε από τους Ρωμαίους ούτε και από τους Βυζαντινούς .Ειδικά στους Βυζαντινούς χρόνους τόσο ο λιμένας όσο και η ίδια η πόλη της Θεσσαλονίκης γνώρισαν την μεγαλύτερη ακμή τους . Μετά από κάθε μεγάλη ακμή όμως , η ιστορία μας έχει διδάξει , ότι έρχεται η παρακμή , έτσι αναπόφευκτα επήλθε η καταστροφή του λιμένα το 904 μ.Χ. από του άραβες και το 1430 η κατάκτηση της πόλης από τον σουλτάνο Μουράτ Β’. Τον 19ο & 20ο αιώνα ο λιμένας και η πόλη της Θεσσαλονίκης αποτέλεσαν μήλο της έριδος για τα νεοϊδρυθέντα κράτη της βαλκανικής χερσονήσου που αναδύθηκαν μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας . Η Βουλγαρία εποφθαλμιούσε την πόλη της Θεσσαλονίκης και τον λιμένα της καθώς η κατοχή τους ( Θεσσαλονίκης και λιμένα αυτής ), της έδινε την πολυπόθητη έξοδο στο Αιγαίο πέλαγος .Και η ενωμένη Γιουγκοσλαβία όμως ,όντας αρχικά , και με την δημιουργία του κράτους της Αλβανίας , περίκλειστο κράτος αξίωνε δικαιώματα επί του λιμένα της Θεσσαλονίκης . Η Παγκαλικές Συμφωνίες επέτειναν αυτές τις διεκδικήσεις από μέρους της Γιουγκοσλαβίας παρότι στην συνέχεια και μετά το πέρας των 2 Βαλκανικών πολέμων και του 1ου Παγκόσμιου πολέμου η Γιουγκοσλαβία δεν ήταν πλέον περίκλειστο κράτος .Η πολιτική που ασκήθηκε από μέρους του Ελευθερίου Βενιζέλου είχε ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση της Ελλάδας από συμφωνίες οι οποίες μπορούν να χαρακτηριστούν δουλικές εις βάρος της Ελλάδος και προς όφελος τρίτων κρατών. Τα παραπάνω γεγονότα οδήγησαν στη δημιουργία της Σ.Ε.Ζ. , με την υπογραφή μίας σωρείας διαδοχικών συμφωνιών μεταξύ Ελλάδος και Γιουγκοσλαβίας το 1925, η λειτουργία της οποίας ξεκίνησε το 1929, ενώ είδη από το 1923 λειτουργούσε η Ε.Ε.Ζ. η δημιουργία της οποίας εξυπηρετούσε το διαμετακομιστικό εμπόριο των λοιπών Βαλκανικών κρατών . Η λειτουργία της ΣΕΖ συνεχίστηκε αδιάκοπα ως το 1975 με εξαίρεση μία δεκαετία 1940 – 1950 , κατά την διάρκεια της οποίας ο λιμένας Θεσσαλονίκης υπέστη καταστροφές μεγάλης κλίμακας πρώτα από τους γερμανικούς και στην συνέχεια από τους αγγλοαμερικανικούς βομβαρδισμούς . Η περάτωση των υποχρεώσεων, που είχε αναλάβει η Ελλάδα έναντι της Γιουγκοσλαβίας , το 1975 δεν συνείσφερε στην ομαλοποίηση της γενικότερης γεωπολιτικής καταστάσεως στην Βαλκανική χερσόνησο η οποία έγινε χαοτική μετά την διάσπαση της ηνωμένης Γιουγκοσλαβίας και τον εμφύλιο σπαραγμό μεταξύ σέρβων και κροατών την δεκαετία του ‘90 . Η ανάδυση νέων εθνικών κρατών στα Βαλκάνια είχε ως επακόλουθο την αναζωπύρωση του εθνικισμού και αλυτρωτικών διεκδικήσεων , η Π.Γ.Δ.Μ. σε μία προσπάθεια εξεύρεσης εθνικής ταυτότητας καπηλεύτηκε και εξακολουθεί να καπηλεύεται εθνικά σύμβολα και ιστορία των Ελλήνων ενώ οι βλέψεις της για την πόλη της Θεσσαλονίκης και τον λιμένα της παραμένουν τουλάχιστον ως είχαν αν όχι περισσότερο προκλητικές . Όλα τα παραπάνω γεγονότα φανερώνουν την ύψιστη γεωπολιτική σημασία του λιμένα Θεσσαλονίκης για την ευρύτερη Βαλκανική χερσόνησο ενώ προσωπική μου άποψη είναι ότι όσο η Ελλάδα παραμελεί και βάζει στο χρονοντούλαπο το φλέγον Μακεδονικό ζήτημα τόσο αυτό θα την ταλανίζει στο μέλλον .