Το χρονικό της τέχνης του ψηφιδωτού: υλικά, τεχνικές, σύγχρονες εφαρμογές - Σταθόπουλος, Ζαχαρίας Παναγιώτης (2015)
Η διπλωματική εργασία με τίτλο «Το χρονικό της τέχνης του ψηφιδωτού: υλικά, τεχνικές, σύγχρονες εφαρμογές» είναι μια εκτενής ανάλυση των τεχνικών, των υλικών και των εφαρμογών της τέχνης του ψηφιδωτού από την αρχαιότητα μέχρι και τις μέρες μας. Με οδηγό την ιστορική έρευνα σκιαγραφούνται τα πρώτα βήματα της ανθρώπινης έκφρασης μέσω της ψηφίδας, στην προϊστορική, ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, καθώς και τους πολιτισμούς της ευρύτερης περιοχής της Μεσογείου. Οι περιοχές αυτές, λόγω των πλούσιων κοιτασμάτων σε πρώτες ύλες ανέδειξαν πληθώρα διαφορετικών εφαρμογών του ψηφιδωτού, με βάση τα πετρώματα, τον πηλό και το γυαλί. Με την επέκταση των αρχαίων πολιτισμών και τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση, εξελίχθηκε το αστικό τοπίο και εμφανίστηκαν νέες ανάγκες δόμησης και διακόσμησης. Το ψηφιδωτό, με τον αιώνιο χαρακτήρα του, έγινε το μέσο για εξιστόρηση επιτευγμάτων, αποτύπωσε το φυσικό περιβάλλον και ενίσχυσε την ποιότητα ζωής μέσα και έξω από το σπίτι. Η ιστορική έρευνα δεν αφορά μόνο την αρχαιότητα. Αναπτύσσονται οι πτυχές του ψηφιδωτού, που εμπλουτίστηκαν από νέα υλικά και τεχνολογίες μέχρι τη βιομηχανική επανάσταση και τον 20ο αιώνα. Σπουδαίες τεχνολογικές επιτυχίες, όπως η βιομηχανία του γυαλιού και τα σύγχρονα κεραμικά καμίνια, επέτρεψαν τη μείωση του κόστους και του χρόνου παραγωγής ενός ψηφιδωτού έργου και έδωσαν το δικαίωμα σε περισσότερες κοινωνικές ομάδες να απολαμβάνουν έργα που μέχρι το 19ο αιώνα αφορούσαν κυρίως εύπορες τάξεις. Από το 19ο αιώνα και μετά, η συνεχής έρευνα στον κλάδο των μοντέρνων υλικών, έβαλε πολλές παλιές τεχνικές στο μικροσκόπιο. Το περιορισμένο φυσικό χρωματολόγιο εμπλουτίστηκε με νέα λαμπερά χρώματα και υφές, το κεραμικό πλακάκι έγινε σύνηθες και φτηνό, το γυαλί βιομηχανοποιήθηκε και η έννοια της ψηφίδας έγινε πλέον ένας ανοιχτός όρος. Παρόλα αυτά οι τεχνικές του ψηφιδωτού, που κατέγραψαν κυρίως Ρωμαίοι και Έλληνες ψηφοθέτες, δεν άλλαξαν αισθητά μέχρι και τον 20ο αιώνα, όπου εισήχθησαν σύνθετα και πολυμερή υλικά. Η κουλτούρα και η τεχνολογία της ανακύκλωσης έκανε δυνατή τη μείωση του κόστους στις πρώτες ύλες και τα “χαρμάνια” επαναπροσδιορίστηκαν με βάση τις μοντέρνες απαιτήσεις δόμησης. Για το λόγο αυτό στην εργασία υπάρχουν αρκετές πληροφορίες για το έργο και τις επιρροές πολλών σύγχρονων ψηφιδογράφων, οι οποίοι καινοτόμησαν και υπήρξαν πρωτεργάτες της αναβίωσης της τέχνης του ψηφιδωτού. Εν κατακλείδι, παρουσιάζεται μια κατηγοριοποίηση των εφαρμογών του ψηφιδωτού σε σχέση με τις τεχνικές και τα υλικά που έχουν χρησιμοποιηθεί και δίνεται έμφαση στις τεχνικές του ψηφιδωτού που επιβίωσαν μέχρι και τον 21ο αιώνα. Οι τόποι και οι τρόποι του ψηφιδωτού αποτυπώνονται με τη μορφή αναλυτικού πίνακα, με απώτερο στόχο την δημιουργία μίας εναρκτήριας βάσης γνώσης προς χρήση σχεδιαστών, καλλιτεχνών και γενικότερα δημιουργών. Τέλος αναλύεται ένα σενάριο χρήσης του πίνακα των εφαρμογών σε πραγματική τοποθεσία, καθώς και η μεθοδολογία που τον συνοδεύει. Το σύνολο της εργασίας τεκμηριώνεται από ελληνική και ξένη βιβλιογραφία καθώς και από πλήθος φωτογραφιών και επιστημονικών στοιχείων.