Στρατηγικές για την κατανάλωση και τον καταναλωτή: ο κόσμος, το ευρωπαϊκό κεκτημένο και η ελληνική εμπειρία. - Διονυσοπούλου, Βασιλική - Γεώργιος (2015)
Η έννοια της κατανάλωσης και του καταναλωτή συνήθως αντιστοιχίζεται σε οικονομικά περιεχόμενα. Όμως, για την Κοινωνιολογία, η κατανάλωση ως οικονομική δοσοληψία δε μπορεί να στηρίξει μια ουσιαστική συζήτηση, που να εξηγεί την κοινωνική καταγωγή και τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της κατανάλωσης. Μια τέτοια προσέγγιση αδυνατεί ακόμη να εξηγήσει το πνεύμα των κατά τόπους και περίπτωση θεσπισμένων νομικών μέτρων, που να ρυθμίζουν την καταναλωτική δραστηριότητα. Θεωρώντας πως η κατανάλωση επηρεάζεται από το κοινωνικό περιβάλλον, ζητήματα γεωγραφίας, ιστορίας και κουλτούρας καθώς και από το νομοθετικό πλαίσιο και τα ίδια τα άτομα, ως καταναλωτές, μπορούμε να συλλάβουμε την πολυπλοκότητα του ζητήματος. Με αυτή τη μελέτη, θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε το πνεύμα της σύγχρονης νομοθεσίας για την ιδιωτική κατανάλωση και την προστασία του καταναλωτή. Θα επικεντρώσουμε σε Ψηφίσματα του ΟΗΕ, το ευρωπαϊκό κεκτημένο και την ελληνική νομοθεσία. Με τον τρόπο αυτό, αποφεύγουμε να συζητήσουμε διεξοδικά το γενικότερο ζήτημα της κατανάλωσης, δημόσιας, επιχειρηματικής και ιδιωτικής. Περιοριζόμαστε συνεπώς, στην περίπτωση των καταναλωτικών προϊόντων και δη αυτών που χρησιμοποιούνται συχνότερα και αντιπροσωπεύουν καλύτερα τις καταναλωτικές συνήθεις των κοινωνικών συνόλων. Στο πρώτο μέρος της εργασίας, ανατρέχουμε στις διάφορες σύγχρονες θεωρίες για την κατανάλωση και τονίζουμε την εξειδίκευση της κάθε μιας σε μια όψη του φαινομένου (Κεφάλαιο Πρώτο). Συζητώντας το ζήτημα του καταναλωτισμού σε παγκόσμια κλίμακα, τονίζουμε την επίδραση της κατανάλωσης στην ποιότητα ζωής και τις επιπτώσεις στο περιβάλλον. Έτσι, μπορούμε να συνδέσουμε τους σύγχρονους τρόπους με τους οποίους αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος τη θέση του στην κοινωνία και το περιβάλλον με αυτές καθαυτές τις καταναλωτικές πρακτικές (Κεφάλαιο Δεύτερο). Η έννοια της κατανάλωσης και του καταναλωτή συνήθως αντιστοιχίζεται σε οικονομικά περιεχόμενα. Όμως, για την Κοινωνιολογία, η κατανάλωση ως οικονομική δοσοληψία δε μπορεί να στηρίξει μια ουσιαστική συζήτηση, που να εξηγεί την κοινωνική καταγωγή και τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της κατανάλωσης. Μια τέτοια προσέγγιση αδυνατεί ακόμη να εξηγήσει το πνεύμα των κατά τόπους και περίπτωση θεσπισμένων νομικών μέτρων, που να ρυθμίζουν την καταναλωτική δραστηριότητα. Θεωρώντας πως η κατανάλωση επηρεάζεται από το κοινωνικό περιβάλλον, ζητήματα γεωγραφίας, ιστορίας και κουλτούρας καθώς και από το νομοθετικό πλαίσιο και τα ίδια τα άτομα, ως καταναλωτές, μπορούμε να συλλάβουμε την πολυπλοκότητα του ζητήματος. Με αυτή τη μελέτη, θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε το πνεύμα της σύγχρονης νομοθεσίας για την ιδιωτική κατανάλωση και την προστασία του καταναλωτή. Θα επικεντρώσουμε σε Ψηφίσματα του ΟΗΕ, το ευρωπαϊκό κεκτημένο και την ελληνική νομοθεσία. Με τον τρόπο αυτό, αποφεύγουμε να συζητήσουμε διεξοδικά το γενικότερο ζήτημα της κατανάλωσης, δημόσιας, επιχειρηματικής και ιδιωτικής. Περιοριζόμαστε συνεπώς, στην περίπτωση των καταναλωτικών προϊόντων και δη αυτών που χρησιμοποιούνται συχνότερα και αντιπροσωπεύουν καλύτερα τις καταναλωτικές συνήθεις των κοινωνικών συνόλων. Στο πρώτο μέρος της εργασίας, ανατρέχουμε στις διάφορες σύγχρονες θεωρίες για την κατανάλωση και τονίζουμε την εξειδίκευση της κάθε μιας σε μια όψη του φαινομένου (Κεφάλαιο Πρώτο). Συζητώντας το ζήτημα του καταναλωτισμού σε παγκόσμια κλίμακα, τονίζουμε την επίδραση της κατανάλωσης στην ποιότητα ζωής και τις επιπτώσεις στο περιβάλλον. Έτσι, μπορούμε να συνδέσουμε τους σύγχρονους τρόπους με τους οποίους αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος τη θέση του στην κοινωνία και το περιβάλλον με αυτές καθαυτές τις καταναλωτικές πρακτικές (Κεφάλαιο Δεύτερο).