Στεγαστικός διαχωρισμός και κάθετη κοινωνική διαφοροποίηση: η περίπτωση των Εξαρχείων - Ηλιόπουλος, Αθανάσιος (2015)
Η παρούσα εργασία έχει ως σκοπό να εντρυφήσει σε θέματα που αφορούνε στο στεγαστικό διαχωρισμό και την κάθετη κοινωνική διαφοροποίηση. Πιο συγκεκριμένα έχει ως στόχο, μέσω της έρευνας που πραγματοποιήθηκε, να αναδειχθούν οι λόγοι για τους οποίους οι άνθρωποι επιλέγουν (όσοι έχουν αυτή τη δυνατότητα) να κατοικήσουν σε υποβαθμισμένες περιοχές, ποιες διαδικασίες και μηχανισμοί τους οδήγησαν εκεί, και πως αντιλαμβάνονται οι ίδιοι το γεγονός ότι μπορεί να κατοικούν στην ίδια περιοχή ή ακόμα και στην ίδια πολυκατοικία με διαφορετικές κοινωνικές και εθνοτικές ομάδες. Σύμφωνα με την βιβλιογραφία η διαδικασία επιλογής κατοικίας (για όσους έχουν αυτή τη δυνατότητα) είναι είτε έμμεσα είτε άμεσα διαχωριστική. Έτσι ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό των κατοίκων δε θα επέλεγε να κατοικίσει στην ίδια περιοχή με άτομα διαφορετικής κοινωνικής τάξης. Αυτό το ποσοστό βέβαια γίνεται ακόμα μεγαλύτερο (ένας στους δύο) όταν η κοινωνική τάξη αυτή είναι κάποια μειονότητα όπως για παράδειγμα οι μετανάστες. (Μαλούτας 2003, 2008) Επίσης ένα ακόμα ζήτημα είναι το κατά πόσο τα διαμερίσματα καλύπτουν τις ανάγκες της οικογένειας που κατοικεί εκεί. Αυτό το ερώτημα προκύπτει από το γεγονός ότι το μέγεθος των διαμερισμάτων δεν είναι απαραίτητο να κατανέμεται με βάση της ανάγκες της οικογένειες. (Maloutas, Karadimitriou 2001)Ο στεγαστικός διαχωρισμός είναι το φαινόμενο στο οποίο μια ευάλωτη πληθυσμιακή ομάδα δε κατανέμεται ομοιόμορφα στον αστικό ιστό ούτε μπορεί να ενταχθεί στην κοινωνία η οποία την υποδέχεται. (P. Knox, S. Pinch 2009) Το αντίκτυπο αυτού του φαινομένου στο χώρο είναι ο απομονωτισμός της ομάδας αλλά και η όξυνση της κοινωνικής απόστασης. (Θ. Μαλούτας, 2006). Πράγμα το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε ακραίες μορφές όπως αυτές των γκέτο στις Αμερικανικές πόλεις. Ο στεγαστικός διαχωρισμός στην Ελλάδα εμφανίζεται από τις αρχές του 20ου αιώνα και πιο συγκεκριμένα στην Αθήνα, όπου εκεί πραγματοποιήθηκε τότε και η μεγαλύτερη εγκατάσταση προσφύγων από τη Μικρά Ασία. (Ε. Τούση 2011) Έτσι μέσα από πολλές διαδικασίες έφτασε να εμφανίζεται στις περιοχές του κέντρου με μια κάθετη μορφή. Δηλαδή η κοινωνική διαφοροποίηση με βάση τους όροφος. (Θ. Μαλούτας 2000) Το φαινόμενο της κάθετης κοινωνικής διαφοροποίησης είναι χαρακτηριστικό κυρίως του πυκνοδομημένου κέντρου της Αθήνας και δεν ‘’αποτελεί’’ κάποια επιλογή, αντίθετα είναι απόρροια των διαφόρων συνθηκών που οδήγησαν τις ευάλωτες οικονομικά ομάδες στα υποβαθμισμένα διαμερίσματα (ισόγειο, υπόγεια) της. Από την άλλη μεριά βρίσκονται οι σχετικά εύπορες ομάδες των περιοχών αυτών που καταλαμβάνουν τα μεγάλα και άνετα διαμερίσματα των τελευταίων ορόφων. (Μαλούτας 2008) Μια τέτοια περιοχή του κέντρου της Αθήνας είναι τα Εξάρχεια οπού εκεί εστίασε και η έρευνα. Ως περιοχή μελέτης τα Εξάρχεια έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρων τόσο στο κτηριακό τους απόθεμα όσο και στην κοινωνική τους σύνθεση η οποία αποτελείτε από υψηλές αλλά και χαμηλές εισοδηματικά ομάδες όπως ακόμα και μετανάστες καθιστώντας έτσι την περιοχή ικανή να φωτίσει τα ερωτήματα της έρευνας (Δεληκάρη 2009)Η εργασία είναι χωρισμένη σε τρία μέρη. Στο πρώτο μέρος θα γίνει μια σκιαγράφηση του φαινομένου του στεγαστικό διαχωρισμού. Με λίγα λόγια θα περιλαμβάνει τους ορισμούς του φαινομένου, πως δημιουργείτε και κάτω από ποιες συνθήκες ανατροφοδοτείτε, ποιες κοινωνικές ομάδες απασχολεί, πως αυτές αντιδρούν στο φαινόμενο, αλλά και παραδείγματα αυτού. Στη συνέχεια, το δεύτερο κεφάλαιο θα εστιάσει στην Αθήνα, και πως αναπτύχθηκε εκεί ο στεγαστικός διαχωρισμός. Μέσα από μια ιστορική αναδρομή των γεγονότων και των διαδικασιών που διαδραματίστηκαν τον 20ο αιώνα, θα γίνουν γνωστοί οι λόγοι που οδήγησαν τον διαχωρισμό αυτό να πάρει τη μορφή κάθετης κοινωνικής διαφοροποίησης που παρουσιάζει σήμερα. Αφού αναλυθεί και διεξοδικά το φαινόμενο της κάθετης κοινωνικής διαφοροποίησης θα ακολουθήσει η παράθεση της έρευνας πεδίου η οποία πραγματοποιήθηκε στα Εξάρχεια. Εκεί θα αναλυθούν η μεθοδολογία της έρευνας, οι λόγοι επιλογής της συγκεκριμένης περιοχής καθώς και γνωστοποίηση των ενεργειών της. Τέλος θα υπάρχει ένα παράρτημα όπου θα περιέχονται σε αυτό τα ερωτηματολόγια καθώς και οι απομαγνητοφωνημένες απαντήσεις των συνεντευξιαζόμενων.