Οι υπουργοί παιδείας του ελληνικού κράτους (1833-1910): ιστορικο-κοινωνιολογική προσέγγιση - Διακογεωργίου, Αικατερίνη Παναγιούλα (2015)
Στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες, η τελική διαμόρφωση του εκπαιδευτικού προσανατολισμού και κατ’ επέκταση η λειτουργία του εκπαιδευτικού συστήματος επηρεάζεται, εκτός από την Πολιτεία, και από πολιτικούς, θρησκευτικούς, οικονομικούς και κοινωνικοπολιτιστικούς παράγοντες. Στη χώρα μας η εκάστοτε εκλεγμένη από το λαό κυβέρνηση έχει ως απώτερο στόχο να ασκήσει την κρατική εξουσία όντας ταυτόχρονα υπεύθυνη και για τη διαμόρφωση της Εκπαιδευτικής Πολιτικής, κοινοποιώντας στη Βουλή των Ελλήνων τα εκπαιδευτικά μέτρα που θα εφαρμόσει, δηλαδή την εκπαιδευτική πολιτική που θα ακολουθήσει. Με άλλα λόγια, η «Εκπαιδευτική Πολιτική» είναι ένα σύνολο επιλογών, ενεργειών και μέσων που υλοποιούνται και αξιοποιούνται από το κράτος με βασική επιδίωξη την επίτευξη προκαθορισμένων εκπαιδευτικών στόχων. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι αν η εκπαιδευτική πολιτική του εκάστοτε κράτους έχει διατυπωθεί σωστά, τότε μπορεί να παρέχει μια σταθερή βάση, πάνω στην οποία τίθενται τα θεμέλια ενός καλά οργανωμένου και λειτουργικού εκπαιδευτικού συστήματος.Η παρούσα εργασία εντάσσεται στο ευρύτερο αντικείμενο της Εκπαιδευτικής Πολιτικής και ειδικότερα σε αυτό της Ιστορίας της Εκπαιδευτικής Πολιτικής, αφού αποτελεί μια προσπάθεια ιστορικής και κοινωνιολογικής ανάλυσης των Υπουργών Παιδείας του Ελληνικού Κράτους από το 1833 έως το 1910. Βασικό μέλημα της εργασίας είναι όχι μόνο να συγκεντρωθούν στοιχεία για την προσωπική ζωή και την εκπαιδευτική διαδρομή των Υπουργών Παιδείας κατά την περίοδο της Υπουργικής θητείας τους, αλλά και να αναδειχθεί το γενικό κοινωνικό προφίλ του Υπουργού Παιδείας στο Ελληνικό Κράτος κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Η πρωτοτυπία της συγκεκριμένης εργασίας έγκειται στο γεγονός ότι η έρευνα για το κοινωνικό προφίλ των Υπουργών Παιδείας δεν έχει ερευνηθεί σε σημαντικό βαθμό. Επομένως, η συγκέντρωση στοιχείων και η κατανόηση τόσο του προσωπικού όσο και πολιτικού τους βίου είναι ιδιαίτερα σημαντική και ενδιαφέρουσα.Στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας, πραγματοποιήθηκε μια έρευνα τον Ιούλιο και το Σεπτέμβριο του 2014 με επισκέψεις στην Αθήνα. Ειδικότερα, η έρευνα ξεκίνησε με τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της σχετικής με την Ιστορία της Εκπαίδευσης βιβλιογραφίας τόσο σε βιβλιοθήκες της Ρόδου (Βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Αιγαίου), όσο και της Αθήνας (Κεντρική ΒιβλιοθήκηΜέγαρο της Βουλής, Παράρτημα της Κεντρικής Βιβλιοθήκης: Βιβλιοθήκη ΛένορμανΠρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο και στην Μπενάκειο Βιβλιοθήκη),10αλλά και προσεκτικής αναζήτησης στο Διαδίκτυο (ΕΙΕ: Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Βουλής και ΙΜΕ: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού).Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων της παρούσας έρευνας προέκυψε ότι η οικογενειακή κατάσταση επηρέασε την εκπαίδευση που ακολούθησαν οι Υπουργοί Παιδείας των εκάστοτε περιόδων. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, όλοι οι Υπουργοί Παιδείας ολοκλήρωσαν εγκύκλιες και ακαδημαϊκές σπουδές. Αρκετές είναι και οι περιπτώσεις Υπουργών, που ακολούθησαν και δεύτερο κύκλο ακαδημαϊκών σπουδών. Κατά πλειοψηφία, οι περισσότεροι Υπουργοί ολοκλήρωσαν τις εγκύκλιες σπουδές τους στον τόπο καταγωγής τους. Ενώ ως Πανεπιστημιακά ιδρύματα επέλεγαν κατά τις πρώτες περιόδους το εξωτερικό, αφού στην Ελλάδα το Πανεπιστήμιο ιδρύθηκε το 1837 κατά τη διάρκεια της Μοναρχίας του Όθωνα. Αλλά και στις τελευταίες περιόδους επέλεγαν το Πανεπιστήμιο Αθηνών και αργότερα ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα του εξωτερικού ως μετεκπαίδευση. Το αντικείμενο σπουδών που επέλεγαν κατά πλειονότητα οι μετέπειτα Υπουργοί Παιδείας ήταν οι Νομικές σπουδές. Οι ακαδημαϊκές σπουδές επηρέασαν και την μετέπειτα εργασία και επαγγελματική αποκατάσταση των περισσοτέρων Υπουργών Παιδείας.Από τα στοιχεία των Υπουργών Παιδείας παρατηρήθηκε ότι το μεγαλύτερο μέρος των Υπουργών είχαν διατελέσει Υπουργοί και άλλες υπουργικές θέσεις, ήταν χρόνια βουλευτές και είχαν πολιτική εμπειρία. Παρόλα αυτά, παρατηρήθηκε ότι ως Υπουργοί Παιδείας, με σημαντικές εξαιρέσεις, δεν είχαν σχέση με το αντικείμενο της Παιδείας και δεν πρόσφεραν αρκετές υπηρεσίες στο Υπουργείο Παιδείας, αλλά η εκλογή τους στο συγκεκριμένο Υπουργείο καθορίστηκε από άλλα κριτήρια, είτε ανάγκης δημιουργίας Κυβέρνησης, είτε κομματικών συμφερόντων. Το γεγονός αυτό, είχε ως αποτέλεσμα η εκπαίδευση να τίθεται στο περιθώριο και να οδηγείται σε τέλμα. Όσον αφορά την οικογένεια και την προσωπική ζωή των Υπουργών Παιδείας, παρατηρήθηκε ότι ένα μεγάλο μέρος αυτών παντρεύτηκαν κόρες πλουσίων οικογενειών, πολιτικών ή αδερφές πολιτικών και φιλικών προσώπων τους. Οι γάμοι αυτοί είναι πιθανό να εξασφάλιζαν στους εκάστοτε Υπουργούς ένα κοινωνικό στάτους και αρκετές διασυνδέσεις, για να ανελιχτούν στο χώρο της πολιτικής.