Ανθρωπολογικές προσεγγίσεις της μαγγανείας (witchcraft) στην Αφρική
Η παρούσα εργασία πραγματεύεται τη μελέτη της μαγγανείας (witchcraft) στις αφρικανικές σπουδές. Συγκεκριμένα πρόκειται για μία επιλεκτική επισκόπηση μίας τεράστιας βιβλιογραφίας, η οποία αναδεικνύει την σπουδαιότητα της μαγγανείας ως ιδιαίτερα γόνιμου ερευνητικού πεδίου στις αφρικανικές σπουδές και...
Saved in:
| Main Author: | |
|---|---|
| Other Authors: | |
| Language: | el_GR |
| Published: |
2024
|
| Subjects: | |
| Online Access: | http://hdl.handle.net/11610/26150 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Summary: | Η παρούσα εργασία πραγματεύεται τη μελέτη της μαγγανείας (witchcraft) στις αφρικανικές σπουδές. Συγκεκριμένα πρόκειται για μία επιλεκτική επισκόπηση μίας τεράστιας βιβλιογραφίας, η οποία αναδεικνύει την σπουδαιότητα της μαγγανείας ως ιδιαίτερα γόνιμου ερευνητικού πεδίου στις αφρικανικές σπουδές και την κοινωνική ανθρωπολογία εν γένει. Η εργασία χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο αφορά ζητήματα ανθρωπολογικού ορισμού της μαγγανείας και της μαγείας, ενώ το δεύτερο μέρος πραγματεύεται εθνογραφικά παραδείγματα από την Υποσαχάρια Αφρική που αποτυπώνουν τις σύγχρονες προσεγγίσεις της μαγγανείας.
Το πρώτος μέρος (Μαγγανεία: απόπειρες ορισμού και θεωρητικοί προσανατολισμοί χωρίζεται σε τρεις ενότητες. Στην πρώτη (“1.1 Μαγγανεία και θρησκεία”) εξετάζεται ο ορισμός της μαγγανείας στο δοκίμιο των Marcel Mauss και Henry Hubert στο οποίο οι συγγραφείς αναλύουν τις σχέσεις (ομοιότητες- διαφορές) μεταξύ μαγγανείας και θρησκείας. Εντοπίζοντας τα συστατικά στοιχεία της μαγείας και εντάσσοντας την σε ένα εξελικτιστικό σχήμα οι Mauss και Hubert καταλήγουν σε έναν ορισμό της μαγείας. Σκοπός της ενότητας είναι να σκιαγραφήσει το θεωρητικό και ιστορικό πλαίσιο που αποτέλεσε τη βάση για τις μεταγενέστερες μελέτες της μαγγανείας. Η δεύτερη ενότητα (“1.2 Ορθολογισμός και μαγγανεία”) εξετάζει μια από τις πιο επιδραστικές εθνογραφικές μελέτες της μαγγανείας στην κοινωνική ανθρωπολογία: το Μαγεία, μαγγανεία και χρησμοί στους Αzande του Evans-Pritchard. Ο συγγραφέας προσεγγίζει τη μαγγανεία ως τρόπο σκέψης προσπαθώντας να αναδείξει την λογική πίσω από τις φαινομενικά ασυνάρτητες ιδέες και πρακτικές της μαγγανείας στους Azande του Σουδάν. Η σκέψη Zande αναλύεται συγκριτικά με την δυτική επιστημονική σκέψη. Ο Stanley Tambiah έρχεται να αιτιολογήσει τις διαφορές ανάμεσα στα δύο συστήματα σκέψης συσχετίζοντάς τα με δύο διαφορετικούς τρόπους- στάσεις ζωής. Τέλος, αναλύεται η κριτική που άσκησε ο φιλόσοφος Peter Winch στη μονογραφία του Evans-Pritchard. Η τρίτη ενότητα (“1.3 Μαγγανεία και κοινωνική δομή”) σκιαγραφεί τη θεωρία του Victor Turner η οποία συνδέει τη μαγγανεία με την κοινωνική δομή. O κυριότερος εκπρόσωπος της σχολής του Μάντσεστερ μετατοπίζει το ενδιαφέρον από τη μαγγανεία ως σύστημα σκέψης στη σχέση μαγγανείας και κοινωνικής δομής (αναφορικά με το σύστημα της συγγένειας), δείχνοντας ότι η μαγγανεία συνιστά τόσο μια έκφραση των κοινωνικών εντάσεων όσο έναν τρόπο εκτόνωσής τους.
Το δεύτερο μέρος (Η νεωτερικότητα της μαγγανείας: Οι σύγχρονες προσεγγίσεις της μαγγανείας στις αφρικανικές σπουδές) χωρίζεται εξίσου σε τρεις ενότητες και εξετάζει τη πιο σύγχρονη θεωρητική προσέγγιση των Jean και John Comaroff και Peter Geschiere, οι οποίοι προσεγγίζουν τη μαγγανεία ως προϊόν της νεωτερικότητας. Στην πρώτη ενότητα (“Δουλεμπόριο και μαγγανεία”) αναλύεται η πρακτική του δουλεμπορίου στην Αφρική. Το δουλεμπόριο συνιστά μία από τις πιο τραυματικές εμπειρίες της Μαύρης Ηπείρου και «παρήγαγε» νέους λόγους περί μαγγανείας. Στην δεύτερη ενότητα (“Αποικιοκρατία και μαγγανεία”) εξετάζεται ο τρόπος που η καταναγκαστική εργασία – κύριο χαρακτηριστικό της πρώιμης αποικιακής περιόδου στο Καμερούν (αλλά και σε πολλές χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής) – συνέβαλε στη διαμόρφωση νέων λόγων περί μαγγανείας. Τέλος στην τρίτη ενότητα (“2.3 Καπιταλισμός και μαγγανεία”) αναδεικνύεται η σύνδεση μεταξύ των λόγων περί μαγγανείας και του νεοεισαχθέντος οικονομικού συστήματος του καπιταλισμού στην Αφρική. Η μαγγανεία αναλύεται και διερευνάται σε σχέση με το κράτος, τον εκσυγχρονισμό και την πολιτική εξουσία και προσεγγίζεται ως ένα τοπικό/παγκόσμιο (glocal) ιδίωμα που δίνει νόημα με ένα τρόπο κατανοητό στους τοπικούς πληθυσμούς, στις απόμακρες, παγκόσμιες δυνάμεις που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις ζωές εκατομμυρίων αφρικανών (δουλέμπορας, ευρωπαϊκές μητροπόλεις, μηχανισμοί/νόμοι της αγοράς, κτλ). Καταληκτικά γίνεται αναφορά σε διάφορα γεγονότα τα οποία διαδραματίστηκαν στον ευρωπαϊκό χώρο. Τα τελευταία συνδέθηκαν και αιτιολόγησαν την ύπαρξη τους μέσω αναφορών και καταγγελιών για μαγγανεία. Έτσι γίνεται αντιληπτό από τον αναγνώστη ότι ο νεωτερικός χαρακτήρας της μαγγανείας δεν έμεινε στάσιμος, αλλά “πέρασε” τα γεωγραφικά όρια της Αφρικής, κάνοντας αισθητή την παρουσία του στα πλαίσια της δυτικής κουλτούρας. |
|---|