Το προσωπείο στην Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο: ο ρόλος του στα θεατρικά και τελετουργικά δρώμενα και την τέχνη - Χαλκιαδάκη, Αρετή (2024)
Η παρούσα διπλωματική εργασία πραγματεύεται τον ρόλο του προσωπείου στα θεατρικά και τελετουργικά δρώμενα και την τέχνη κατά την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο, παρέχοντας εισαγωγικά ποικίλα επιστημονικά επιχειρήματα αναφορικά με την αδυναμία πλήρους ορισμού του. Στο Μέρος Ι, γίνεται αναφορά στα ποικίλα είδη αρχαιοελληνικών προσωπείων και των χρήσεων τους σε τελετουργικά δρώμενα κατά την Κλασική Ελληνική περίοδο, όπως το νεκρικό, που απαντάται σε Μυκήνες και Μακεδονία, το αποτροπαϊκό, το θρησκευτικό-τελετουργικό, το προσωπείο καρναβαλιού, το εθνολογικό και τέλος το θεατρικό προσωπείο, που αποτελεί ορόσημο των δραματουργικών δρώμενων στην αρχαία Ελλάδα. Επισημαίνονται στοιχεία αναφορικά με την κατασκευή, τα χαρακτηριστικά και τη χρήση του θεατρικού προσωπείου και αναλύονται τα είδη των αρχαιοελληνικών θεατρικών προσωπείων, το τραγικό, το σατυρικό και το προσωπείο της Αρχαίας Κωμωδίας. Στο Μέρος ΙΙ, το προσωπείο και η χρήση του εξετάζεται κατά την Ελληνιστική περίοδο, όπου γίνεται μνεία σε προσωπεία της Μέσης και της Νέας Κωμωδίας και στην ταξινόμηση των προσωπείων κατά τον Πολυδεύκη. Στο Μέρος ΙΙΙ, το προσωπείο και η χρήση του διερευνείται κατά την Ύστερη Αρχαιότητα και τη Ρωμαϊκή περίοδο, αναφερόμενοι σε θεατρικά είδη που ήκμασαν στην Ύστερη Αρχαιότητα, όπως ο μίμος και ο παντόμιμος, και στο Ρωμαϊκό θέατρο, σε ρωμαϊκούς σκηνικούς αγώνες και στην εισαγωγή του προσωπείου και σε ρωμαϊκά τελετουργικά δρώμενα που τελούνταν με τη χρήση προσωπείου. Στο Μέρος ΙV, γίνεται διεξοδική αναφορά στο προσωπείο ως συμβολισμό και ειδικότερα ως θεατρική σύμβαση στο αρχαίο ελληνικό και στο ρωμαϊκό θέατρο και γενικότερα ως σύμβαση για την παρουσίαση χαρακτήρων στο θέατρο. Στο Μέρος V, γίνεται μνεία στη θέση του προσωπείου στην ελληνική και ρωμαϊκή τέχνη, όπου εξετάζεται το προσωπείο στην κλασική ελληνική τέχνη, μέσα από αναφορά σε αγγεία, ειδώλια και προσωπεία και στην ελληνιστική και στη ρωμαϊκή τέχνη, μέσα από αναφορά σε αγάλματα, αγγεία, ανάγλυφες παραστάσεις, μωσαϊκά, πορτραίτα, προσωπεία, προτομές, σαρκοφάγους και τοιχογραφίες. Τελειώνοντας, στο Μέρος VI, αποτιμάται μια σύγκριση των προσωπείων μεταξύ των προαναφερόμενων πολιτισμών και ένας σύντομος απολογισμός της εν λόγω εργασίας. This thesis deals with the role of the mask in the theatrical and ritual events and the art during the Hellenistic and Roman periods, providing introductory various scientific arguments regarding the impossibility of its complete definition. In Part I, reference is made to the various types of ancient Greek masks and their uses in ritual events during the Classical Greek period, such as the funeral mask, found in Mycenae and Macedonia, the apotropaic mask, the religious-ritual mask, the carnival mask, the ethnological and finally the theatrical mask, which is a landmark of the dramatic events in ancient Greece. Elements regarding the construction, characteristics and use of the theatrical mask are highlighted and the types of ancient Greek theatrical masks, the tragic, the satirical and the Ancient Comedy masks are analyzed. In Part II, the mask and its use are examined during the Hellenistic period, where mention is made of masks of the Middle and New Comedy and in the classification of masks according to Polydeukis. In Part III, the mask and its use are explored in Late Antiquity and the Roman period, referring to theatrical genres that flourished in Late Antiquity, such as mime and pantomime, and in Roman theatre, Roman stage competitions and the introduction of mask and in Roman ritual events that were performed with the use of a mask. In Part IV, a thorough reference is made to the mask as symbolism and in particular as a theatrical convention in the ancient Greek and Roman Theater and more generally as a convention for the presentation of characters in the theater. In Part V, reference is made to the position of the mask in Greek and Roman art, where the mask is examined in classical Greek art, through reference to vases, figurines and masks, and in Hellenistic and Roman art, through reference to statues, vases, reliefs, mosaics, portraits, masks, busts, sarcophagi and frescoes. Finally, in Part VI, a comparison of the masks between the aforementioned cultures and a brief account of the work in question is assessed.