Δημιουργία τοπικών clusters στον τουρισμό: μελέτη περίπτωσης Περιφερειακή Ενότητα Αργολίδος - Σερέτη, Ευαγγελία - Παρασκευή (2023)
Η παρούσα Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, πραγματεύεται τη συμβολή που μπορεί να έχει η δημιουργία συστάδων επιχειρήσεων (clusters) του τουριστικού κλάδου στη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη της Περιφερειακής Ενότητας Αργολίδας. Η έρευνα διεξάγεται μέσω ερωτηματολογίων, τα οποία απευθύνονται σε τουριστικές επιχειρήσεις της Αργολίδας και εξετάζουν τις αντιλήψεις και τις στάσεις των ερωτώμενων σχετικά με την ανάπτυξη και τη λειτουργία τοπικών επιχειρηματικών συνεργατικών σχηματισμών (local clusters) ως παράγοντας επιρροής: α) στην ανταγωνιστικότητα των τουριστικών επιχειρήσεων της περιοχής μελέτης, β) στην περιφερειακή ανάπτυξη, και γ) στη βελτίωση της συνολικής εικόνας της περιοχής μελέτης ως βιώσιμου και ανταγωνιστικού τουριστικού προορισμού αλλά και ως μέσο: α) για τη ροή πληροφορίας που αφορά στις επιχειρήσεις και τον προορισμό, β) για την ανταλλαγή γνώσης, τεχνογνωσίας, γ) για την επίτευξη καινοτομιών, δ) για την εξεύρεση πελατών, προμηθευτών, ανθρώπινου δυναμικού, υποστηρικτικών υπηρεσιών και γ) για το άνοιγμα του υπό μελέτη προορισμού σε νέες αγορές. Καθώς οι ελληνικές επιχειρήσεις, μικρομεσαίες στην πλειοψηφία τους, δεν συμβάλλουν τα μέγιστα στην παραγωγή νέων, καινοτόμων προϊόντων και στην παροχή υπηρεσιών έντασης γνώσης, φαίνεται η ελληνική οικονομία να στηρίζεται πρωτίστως στην ένταση εργασίας και λιγότερο στην ένταση γνώσης. Η αδυναμία των ελληνικών επιχειρήσεων να μετακινηθούν εντός της αλυσίδας αξίας και να στραφούν σε καινοτόμους τομείς, η πρωτεύουσα θέση των μεσαίων ειδικοτήτων σε ποσοστό 56% του ενεργού πληθυσμού, η διαρροή ειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού εκτός Ελλάδος (brain drain «διαρροή εγκεφάλων») αποτελούν εμπόδια για μία παραγωγική βάση υψηλής προστιθέμενης αξίας και για την τουριστική ανάπτυξη που στηρίζεται στις αρχές της Βιώσιμης Ανάπτυξης, στην προώθηση του παραγωγικού και του τεχνολογικού μετασχηματισμού της οικονομίας (ΕΚΤ/ΕΙΕ, 2017; Endeavor Greece, 2017, διαΝΕΟσις, 2016). Ωστόσο, κατά τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα φαίνεται να αποτελεί ελκυστικό προορισμό για επενδύσεις μεγάλων πολυεθνικών επιχειρήσεων (Microsoft, Pfizer, Cisco, Volkswagen, κ.λπ.), για τουρίστες και για ψηφιακούς νομάδες λόγω των φυσικών αξιοθέατων, της ποιότητας ζωής, της πολιτιστικής κληρονομιάς και του κλίματος . Σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον δημιουργούνται νέες ευκαιρίες για περιοχές στην Ελλάδα που μπορούν να είναι έδρες οικοσυστημάτων για την κάλυψη των αναγκών της πράσινης μετάβασης, της κυκλικής οικονομίας, της κλιματικής βιωσιμότητας (αγροδιατροφή, τουρισμός, ναυτιλία, ενέργεια), για την ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης, ψηφιακής άμυνας και κυβερνοασφάλειας και αυξάνονται οι προκλήσεις για τις τουριστικές επιχειρήσεις. Προσεγγίζοντας την έννοια των συστάδων ή συσπειρώσεων ή συμπλεγμάτων επιχειρήσεων ή εταιρικών συμπράξεων ή επιχειρηματικών συνεργατικών σχηματισμών (clusters), η παρούσα διπλωματική εργασία την συνδέει με την βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των τουριστικών επιχειρήσεων και την βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη της Π.Ε. Αργολίδας. Η δημιουργία τοπικών επιχειρηματικών συνεργατικών σχηματισμών (clusters) στην Αργολίδα αντιμετωπίζεται από τις συμμετέχουσες στην έρευνα τουριστικές επιχειρήσεις θετικά και κρίνεται ως η καταλληλότερη μορφή αλληλεπίδρασης μεταξύ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων με σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη του τουριστικού προϊόντος και του τουριστικού προορισμού, υπό την προϋπόθεση ευνοϊκού θεσμικού πλαισίου για την ένταξη της βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης σε έναν ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό οικονομικής και περιφερειακής ανάπτυξης, διασφάλισης πηγών χρηματοδότησης και υποστηρικτικών παραγόντων (π.χ. υποδομές, εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού, αποτελεσματικός φορέας διαχείρισης προορισμού), ενίσχυσης της έρευνας και καινοτομίας και συνειδητής επιλογής - από την πλευρά των επιχειρήσεων - μιας συμμετοχικής διαδικασίας συνεργασίας, η οποία αποστασιοποιείται από τον παραδοσιακό σχεδιασμό από πάνω προς τα κάτω. Η συμμετοχή σε τοπικούς επιχειρηματικούς συνεργατικούς σχηματισμούς, ενθαρρύνει, κατά τη γνώμη των ερωτηθέντων, την αποτελεσματική χρήση των πληροφοριών, τη διαπραγμάτευση προτεραιοτήτων για θέματα που αφορούν την τουριστική ανάπτυξη της Αργολίδας, δημιουργώντας ποικίλες συμμαχίες μεταξύ των ιδιωτικών και δημόσιων φορέων για θετικές αλλαγές που θα βελτιώσουν το οικονομικό δυναμικό τους και θα οδηγήσουν σε μία ισορροπημένη περιφερειακή ανάπτυξη.