Δια βίου μάθηση και φύλο: προσδοκίες και επιπτώσεις της δια βίου μάθησης στην επαγγελματική και οικογενειακή ζωή των γυναικών - Γωγάκη, Ηλιάννα (2022)
Σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή αγορά εργασίας παρατηρούνται διακρίσεις στη βάση του φύλου. Υπάρχει, λ.χ., κάθετος διαχωρισμός που ελαχιστοποιεί τις πιθανότητες των γυναικών να καταλάβουν υψηλά ιστάμενες θέσεις εργασίας, αλλά και οριζόντιος διαχωρισμός στους τομείς απασχόλησης ανάλογα με το φύλο, καθώς και ανισότητες όπως το χάσμα αμοιβών, όπως το ονομάζουμε, που ακόμα υφίσταται, παρόλο που η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μακρά παράδοση στην κανονιστική ρύθμιση ίσων αμοιβών (Γκασούκα, 2008). Παράλληλα, η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην απασχόληση, αλλά και οι σημαντικές αλλαγές στα οικογενειακά πρότυπα, οι οποίες οδήγησαν στην αύξηση πυρηνικών και μονογονεϊκών οικογενειών, δημιούργησαν την όλο και εντονότερη ανάγκη για τη Συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής. Με τον όρο «Συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής» νοείται, κατ΄ αρχάς, η ισόρροπη συμμετοχή γυναικών και ανδρών στις ευθύνες και τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από τη συμβίωση και την κοινή απόφαση δημιουργίας οικογένειας. Η Συμφιλίωση προφανώς αφορά και στα δύο φύλα, με απώτερο στόχο την ισότιμη κατανομή ευθυνών, την αναμόρφωση των παραδοσιακών στερεοτυπικών προτύπων για τους ρόλους των δύο φύλων εντός και εκτός οικογένειας, σύμφωνα και με την Κριτική Φεμινιστική Θεωρία, αλλά και στη διασφάλιση της ισότητας ευκαιριών στις διαδικασίες ένταξης και παραμονής στην εργασία. Επηρεάζει, επομένως, άμεσα άντρες και γυναίκες ως εργοδότριες/ες, εργαζόμενους και εργαζόμενες, γονείς πολίτισσες/ες. Αποτελεί δε αναπόσπαστο μέρος του gender mainstreaming, δηλαδή της ένταξης της οπτικής του φύλου σε όλα τα μέτρα και τις πολιτικές. Η Συμφιλίωση επαγγελματικής, οικογενειακής και προσωπικής ζωής αποτελεί στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που μπορεί να επιτευχθεί και με τη συμβολή της Δια Βίου Μάθησης και Εκπαίδευσης, η οποία συνεισφέρει στην κατανόηση και την αντίληψη της έμφυλης πραγματικότητας, στη βελτίωση υφιστάμενων αλλά και στην απόκτηση νέων γνώσεων, δεξιοτήτων και ικανοτήτων, ειδικότερα των γυναικών. Με την Εκπαίδευση και την Επιμόρφωση υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες να βελτιωθούν οι συνθήκες εργασίας γυναικών και ανδρών, να αλλάξουν ίσως παγιωμένες αντιλήψεις, αλλά και να αποφευχθούν, σε έναν βαθμό, προβλήματα, όπως λ.χ. το υπερβολικό άγχος που προκαλεί η προσπάθεια συνδυασμού εργασίας και οικογένειας, με αρνητικές συνέπειες όχι μόνον στην προσωπική και οικογενειακή ζωή των εργαζομένων και ιδιαίτερα των γυναικών, ακόμα και αυτών με υψηλά προσόντα, αλλά και στο πεδίο της εργασίας, όπου εντοπίζεται μειωμένη παραγωγικότητα με δυσμενείς επιπτώσεις στις επιχειρήσεις. Κατά συνέπεια, γενικότερα η Συμφιλίωση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ευημερία των εργαζόμενων γυναικών και ανδρών και των οικογενειών τους, για την απόδοση των επιχειρήσεων και των οργανισμών, καθώς και για την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας Η εκπόνηση της διδακτορικής έρευνας ήταν συνδυαστική και περιέλαβε τόσο ποσοτική όσο και ποιοτική έρευνα. Στη μεν ποσοτική έρευνα συμμετείχαν 255 εργαζόμενες μητέρες, απόφοιτες Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, οι οποίες παρακολουθούσαν ή είχαν παρακολουθήσει κατά το παρελθόν, Επιμορφωτικά Προγράμματα. Στην δε ποιοτική, συμμετείχαν 20 υπεύθυνες και υπεύθυνοι σχεδιασμού και υλοποίησης Επιμορφωτικών Προγραμμάτων, τα οποία προσφέρονται από φορείς παροχής επιμορφωτικών δράσεων. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων της ποσοτικής έρευνας, προκύπτει ότι οι εργαζόμενες μητέρες με αυξημένα προσόντα, αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στην προσπάθεια επίτευξης της Συμφιλίωσης Επαγγελματικής, Οικογενειακής και Προσωπικής ζωής τους, επισημαίνοντας την αναγκαιότητά της. Διαφαίνεται επίσης, η σημασία της Δια Βίου Μάθησης και Εκπαίδευσης στην προσπάθεια αυτή, και ιδιαίτερα της Επιμόρφωσης, η οποία έχει θετική επίδραση στις γυναίκες, ιδιαίτερα σε αυτές με αυξημένα προσόντα, στην προσπάθεια Συμφιλίωσης Επαγγελματικής, Οικογενειακής και Προσωπικής ζωής. Τα αποτελέσματα της ποιοτικής έρευνας φανέρωσαν ότι οι υπεύθυνες/νοι σχεδιασμού και υλοποίησης Επιμορφωτικών Προγραμμάτων θεωρούν τη Συμφιλίωση Επαγγελματικής, Οικογενειακής Προσωπικής ζωής ιδιαίτερα σημαντική. Υποστηρίζουν δε ότι, η Επιμόρφωση αποτελεί πεδίο, το οποίο συμβάλλει καθοριστικά στη Συμφιλίωση των πολλαπλών κοινωνικών ρόλων των γυναικών και στην ένταξή τους στην κοινωνία της γνώσης. Αναφέρουν επίσης, ότι τα εξ αποστάσεως Προγράμματα Επιμόρφωσης αποτελούν την ιδανική επιλογή τους στην προσπάθεια τους αυτή.