Η Αθηναϊκή Δημοκρατία μέσα από την σημειολογία των δημόσιων μνημείων: από τον 5 αιώνα π.Χ. ως το τέλος της Αθηναίικής Δημοκρατίας
Στη δεκαετία του 500 π.Χ., πολλές από τις ελληνικές πόλεις είχαν τυραννικό καθεστώς. Σε αυτή την πολιτική κατάσταση ενισχύθηκε ο τομέας του εμπορίου και των τεχνών. Το 510 π.Χ. ο τύραννος Πεισίστρατος έφυγε από την εξουσία και το δημοκρατικό ιδεώδες αναδείχθηκε. Την ίδια περίοδο η ισχυρή Περσική εξο...
Αποθηκεύτηκε σε:
| Κύριος συγγραφέας: | |
|---|---|
| Άλλοι συγγραφείς: | |
| Γλώσσα: | el_GR |
| Δημοσίευση: |
2021
|
| Θέματα: | |
| Διαθέσιμο Online: | http://hdl.handle.net/11610/22744 |
| Ετικέτες: |
Προσθήκη ετικέτας
Δεν υπάρχουν, Καταχωρήστε ετικέτα πρώτοι!
|
| Περίληψη: | Στη δεκαετία του 500 π.Χ., πολλές από τις ελληνικές πόλεις είχαν τυραννικό καθεστώς. Σε αυτή την πολιτική κατάσταση ενισχύθηκε ο τομέας του εμπορίου και των τεχνών. Το 510 π.Χ. ο τύραννος Πεισίστρατος έφυγε από την εξουσία και το δημοκρατικό ιδεώδες αναδείχθηκε. Την ίδια περίοδο η ισχυρή Περσική εξουσία ξεκίνησε προσπάθειες για την κατάκτηση των ελληνικών εδαφών. Παρά τα πολυάριθμα στρατεύματα των Περσών οι Έλληνες νίκησαν τους Πέρσες.
Ο αντίκτυπος αυτής της επιτυχίας αποδόθηκε στα έργα τέχνης, και κορυφώθηκε την εποχή του Περικλή όπου δημιούργησε το εμβληματικό και μοναδικό μνημείο τον Παρθενώνα, όπου η εικονογραφία βρίθει από πολιτικά μηνύματα, προβάλλοντας το μεγαλείο της Αθήνας εκείνη την εποχή. Η εικονογραφία εκείνη την εποχή τον, λεγόμενο χρυσό αιώνα, είχε ως βασική θεματολογία μυθολογικές σκηνές και τις απεικονίσεις πολιτικών νικών, οι οποίες θριάμβευαν έναντι των βαρβάρων. Οι Αθηναίοι ήταν περήφανοι για την «επινόηση» της δημοκρατίας, ώστε την ενσωμάτωσαν στην πολιτική τους μοίρα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο προτρεπτικός λόγος του Ευριπίδη στην τραγωδία Ικέτιδες, όπου βάζει τον Θησέα να τον εκφωνεί, «Δε βρίσκεται για μια πόλη συμφορά βαρύτερη από τον τύραννο. Εκεί πρώτα δεν υπάρχουν νόμοι καμωμένοι για όλους, ένας άνδρας εξουσιάζει και νόμο του έχει το θέλημα του. Ετούτο πια δεν είναι ισότητα. Μα όταν είναι γραμμένοι οι νόμοι, φτωχός και πλούσιος έχουν τα ίδια δικαιώματα […]»Ευριπίδης, Ικέτιδες, στ 429-455
Σ’ εκείνα τα λόγια φανερώνεται η αξία της ελευθερίας, όποιος δηλαδή διαθέτει προνομιούχο σχέδιο για την πόλη έχει την δυνατότητα να το παρουσιάσει στους πολίτες του, με αποτέλεσμα όποιος είναι ενεργό μέλος στην κοινωνία είναι δυνατόν να ξεχωρίσει μέσα στην πόλη, αντίθετα όποιος έχει παθητική στάση και δεν θέλει να βελτιώσει την πόλη του σωπαίνει. Συγκεκριμένα, o Θησέας παραθέτει στις Ικέτιδες: «Ποιά ισότητα είναι ανώτερη από τούτη για μια πόλη; Και κοντά σ ’αυτά υπάρχει και τούτο: όπου έχει την εξουσία ο λαός χαίρεται για τα νέα παλικάρια που υπάρχουν στη χώρα». Το απόσπασμα αποτελεί ένα αναχρονιστικό παράδειγμα, όπου ο Θησέας ο πρώτος βασιλιάς της Αθήνας, ασπάζεται την πεποίθηση της αντιμοναρχικής ιδεολογίας.
Έτσι αυτή η υπερηφάνεια και ανωτερότητα των Αθηναίων εκφράστηκε στην τέχνη, καθώς το δημοκρατικό πολίτευμα δίνει κίνητρο στο κάθε άτομο να δραστηριοποιηθεί και να δημιουργήσει, γεγονός που σε ένα τυραννικό καθεστώς θα αποτελούσε απειλή. Ο Johann Joachim Winckelmann (1718-1769) πρέσβευε πως τα ίσα δικαιώματα μεταξύ των πολιτών της Αθήνας έδωσαν ώθηση για την δημιουργία αυτής της μεγαλειώδους τέχνης. Μεταγενέστεροι ιστορικοί χρησιμοποίησαν εκφράσεις, όπως «ελληνική επανάσταση» ή «ελληνικό θαύμα». Προτού, όμως παρατεθεί η ανάλυση της σημειολογίας των δημόσιων μνημείων του 5ου αιώνα είναι αναγκαίο να αναλυθούν οι ιστορικές συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκε αυτή η μνημειώδης τέχνη.
Η παρούσα διπλωματική εργασία απαρτίζεται από τρία μέρη. Αρχικά, το πρώτο κεφάλαιο αναλύει το πολιτικό υπόβαθρο μέχρι την εγκαθίδρυση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Περιλαμβάνοντας τα σημαντικότερα γεγονότα των περσικών πολέμων. Την πολιτική κατάσταση μετά την μάχη της Μυκάλης το 479 π.Χ., όπου παρουσιάζονται οι συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργήθηκε η δηλιακή συμμαχία, όπου στην συνέχεια μετατράπηκε σε Αθηναϊκή ηγεμονία. Στην συνέχεια, η αυξανόμενη δύναμη των Αθηναίων ήταν η αφορμή των συγκρούσεων με την Σπάρτη όπου και οδήγησαν στον πελοποννησιακό πόλεμο, με την νίκη της Σπάρτης το 404 π.Χ, όπου έδωσε τέλος στα εβδομήντα πέντε χρόνια βασιλείας της Αθήνας, όπου έως τότε ήταν η πλουσιότερη και ισχυρότερη ελληνική πόλη.
Το δεύτερο κεφάλαιο αξιοποιεί τις αναφορές του Θουκυδίδη και του Αριστοτέλη, όπου παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά και τον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας, καθώς και την κοινωνική συμμετοχή των πολιτών. Στην συνέχεια, παρατίθεται η γένεση της δημοκρατίας, η οποία βασίζει τα θεμέλια της στην νομοθεσία του Σόλωνα και του Κλεισθένη και εφαρμόζεται αποκλειστικά κατά την περίοδο του Εφιάλτη και του Περικλή. Συνεχίζοντας, παρουσιάζεται ο απολογισμός της Αθηναϊκής δημοκρατίας, όπου αρχικά αναφέρονται οι αρνητικές πεποιθήσεις του Πλάτωνα για το δημοκρατικό πολίτευμα και στην συνέχεια δίνονται οι απόψεις των αριστοκρατικών και του Σωκράτη, θεωρούσαν το πολίτευμα της δημοκρατίας περισσότερο ως αναρχία παρά ως ελευθερία. Εκτίμηση της δημοκρατίας προχωρά και στην σύγχρονη ιστοριογραφία, όπου ορισμένοι μελετητές επικρίνουν την αθηναϊκή δημοκρατία, καθώς περιλαμβάνεται από διακρίσεις ταυτοτήτων μέσα στην κοινότητα της και παρέχει διαφορετικά προνόμια στους Αθηναίους πολίτες. Τέλος στην ενότητα 2.4, Η δημοκρατία και η κατασκευή των δημόσιων μνημείων, θα παρουσιαστεί η συμμετοχή των δημόσιων μνημείων στην πολιτική προπαγάνδα για την προώθηση του κύρους και της δύναμης της αθηναϊκής ηγεμονίας.
Το τρίτο κεφάλαιο, περιλαμβάνει την ερμηνεία και την ανάλυση των δημόσιων μνημείων. Η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει την ανάλυση του κλασικού ύφους, παρουσιάζονται οι αλλαγές στην τεχνοτροπία και το ύφος, όπου κυριάρχησαν σε όλα τα έργα και μνημεία του 5ου αιώνα. Οι νέες καινοτομίες στην γλυπτική, απέδωσαν κίνηση στις μορφές, το σημαντικότερο όμως ήταν η άριστη συμμετρία που κυριαρχούσε μέσα από τις έρευνες και τις μετρήσεις του ανθρώπινου σώματος. Η συμμετρία και οι τέλειες αναλογίες αποδόθηκαν στην μνημειακή αρχιτεκτονική, καθώς η αρχιτεκτονική και η γλυπτική με τις ανάγλυφες απεικονίσεις των μυθολογικών και ιστορικών σκηνών, προσδίδουν ένα μεγαλείο στην θέαση τους. Έπειτα, η δεύτερη ενότητα του τρίτου κεφαλαίου, παρουσιάζει το σύνταγμα των Τυραννοκτόνων, αποτελούσε το πρώτο πολιτικό μνημείο και το πρώτο πορτρέτο θνητών. Έδωσε το έναυσμα για την δημιουργία των μετέπειτα πολιτικών μνημείων. Οι τυραννοκτόνοι συμβόλιζαν την καθιέρωση της δημοκρατίας, το ξεκίνημα μιας νέας εποχής, λατρεύτηκαν ως ήρωες και η στάση της απεικόνισης τους αποδόθηκε και σε άλλους ήρωες.
Στην συνέχεια, η Ποικίλη στοά, περιλαμβάνει μια ζωγραφική διακόσμηση στο εσωτερικό της παρουσιάζει ιστορικές και μυθολογικές σκηνές, οι οποίες αποτελούν μια αλληγορία του ένδοξου παρελθόντος των Αθηναίων αλλά και των σύγχρονων κατορθωμάτων τους. Έπειτα ναός του Ηφαίστου, και ο Παρθενώνας αποτελούν δυο Δωρικούς ναούς που ενσωματώνουν στην αρχιτεκτονική τους στοιχεία του Ιωνικού ρυθμού και τα δύο μνημεία βρίθουν από πολιτική προπαγάνδα. Ο ναός του Ηφαίστου, με τις πολυάριθμες απεικονίσεις του Θησέα σε συνδυασμό με τους δύο θεούς τον Ήφαιστο και την Αθηνά, προσδίδουν ένα μεγαλείο αναφορικά με την καταγωγή των Αθηναίων. Η θεματολογία του Παρθενώνα, εξάρει το κύρος των ελλήνων, οι οποίοι κατατρόπωσαν τους Πέρσες. Επιπλέον, εκτός από την παρουσίαση των επιτυχιών, προβάλει τον πολιτισμό και το επίπεδο που περιλάμβαναν οι Αθηναίοι πολίτες καθώς και τα πλεονεκτήματα που πρόσφερε το δημοκρατικό πολίτευμα. Τέλος, ο Παρθενώνας παρουσιάζει σε μεγάλο βαθμό την πολιτική επιτυχία του Περικλή, και γενικότερα την αίγλη και την περηφάνια που επικρατούσε. Επιπρόσθετα, θα παρουσιαστούν δύο Ιωνικοί ναοί, το Ερέχθειο 421 π.Χ. και ο ναός της Αθηνάς Νίκης 420 π.Χ. στην Ακρόπολη, οι δυο Ιωνικοί ναοί σε συνδυασμό με τον Παρθενώνα, παρουσιάζουν την ενότητα και την εξέλιξη του αθηναϊκού γλυπτικού ύφους, στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα. |
|---|