Τα αρχιπελαγικά κράτη στον παγκόσμιο χάρτη: κυριαρχία και κυριαρχικά δικαιώματα - Κάργα, Μαρία; Karga, Maria (2020)
Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να εξετάσει και να αναπτύξει το καθεστώς των Αρχιπελαγικών Κρατών, καθώς και τα ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων αυτών. Ειδικότερα, έχει ως στόχο, την κατανόηση του ειδικού αυτού καθεστώτος, μέσα από την ανάλυση κυρίως των διατάξεων του IV Μέρους της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (Σύμβαση Montego Bay) του 1982, η υιοθέτηση της οποίας διαδραμάτισε καταλυτικό ρόλο τόσο για τη δημιουργία και την εξέλιξη των Αρχιπελαγικών Κρατών όσο και των εν γένει ζητημάτων που προκύπτουν μεταξύ των κρατών και άπτονται του διεθνούς δικαίου της θάλασσας. Με αφορμή λοιπόν την παρούσα μελέτη, παρουσιάζεται εν συντομία το πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας υπό το πρίσμα του Διεθνούς Δικαίου, ώστε να κατανοηθεί σφαιρικά η βάση πάνω στην οποία αναπτύχθηκαν τα Αρχιπελαγικά Κράτη. Μέσα από την ιστορική καταγραφή των σημαντικότερων περιόδων που καθόρισαν την πορεία του Διεθνούς Δικαίου, του παραδοσιακού (εθιμικού) και του κωδικοποιημένου διεθνούς δικαίου, η μελέτη καταλήγει στην Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, όπου παρατίθενται τα πιο σημαντικά γεγονότα της σαρακονταετούς διαπραγματευτικής περιόδου των κρατών, η έκβαση της οποίας οδήγησε τελικά στην υιοθέτησή της Σύμβασης. Εν συνεχεία, στο Δεύτερο Κεφάλαιο εξετάζεται η έννοια των Αρχιπελαγικών Κρατών. Τα Αρχιπελαγικά Κράτη αποτελούν ιδιαίτερα υποκείμενα του διεθνούς δικαίου, καθώς ο προσδιορισμός της έννοιας τους αποτέλεσε μία πρόσφατη εξέλιξη του σύγχρονου διεθνούς δικαίου. Μέσα από μία σύντομη αναφορά του ιστορικού πλαισίου ανάπτυξης της έννοιας αυτής, η παρούσα μελέτη, στηριζόμενη πάντοτε στη Σύμβαση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, προσπαθεί να αναδείξει τη σημασία των εννοιών του «Αρχιπελάγους», των «Αρχιπελαγικών Κρατών», των «Αρχιπελαγικών Γραμμών Βάσης» και των «Αρχιπελαγικών Υδάτων». Επιπροσθέτως, στο Τρίτο Κεφάλαιο, δίνεται έμφαση στην έννοια της Κυριαρχίας και των Κυριαρχικών Δικαιωμάτων. Δεδομένου όμως, ότι οι έννοιες αυτές χαρακτηρίζονται για τον ευρύ τους χαρακτήρα, επιχειρείται ο προσδιορισμός τους σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Πιο συγκεκριμένα, έπειτα από τον ορισμό των εννοιών, η μελέτη εστιάζει στην έννοια της κυριαρχίας στην ανοιχτή θάλασσα και στην αιγιαλίτιδα ζώνη, αναδεικνύοντας τη διαφορετική προσέγγιση της έννοιας, ανάλογα με το τμήμα του μέρους της θαλάσσης που εξετάζεται. Επιπλέον, παρουσιάζει και εξετάζει τις συνθήκες κατά τις οποίες ένα Αρχιπελαγικό Κράτος θεωρείται κυρίαρχο, βάσει των διατάξεων της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας. Ακόμα, στο ίδιο Κεφάλαιο επιχειρείται αρχικά ο προσδιορισμός της έννοιας των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών, ενώ στη συνέχεια η έννοια τοποθετείται στις δύο από τις σημαντικότερες ζώνες της θάλασσας, επάνω στις οποίες βρίσκει πρακτική εφαρμογή. Από τη μία πλευρά, εξετάζεται η έννοια της άσκησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων επί της υφαλοκρηπίδας, και από την άλλη, η έννοια της άσκησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη ενός Αρχιπελαγικού Κράτους, αλλά και των παράκτιων κρατών εν γένει. Η ανάλυση αυτή στοχεύει ειδικά στην ανάδειξη των κυριαρχικών δικαιωμάτων που τα κράτη έχουν τη δυνατότητα να ασκήσουν σε δύο από τις πιο αμφισβητούμενες έννοιες του διεθνούς δικαίου, αφού ο καθορισμός και προσδιορισμός τους έχει αποτελέσει αντικείμενο διαφορών και διενέξεων μεταξύ των κρατών. Στο Τέταρτο Κεφάλαιο, η μελέτη επικεντρώνεται στις ειδικές περιπτώσεις Αρχιπελαγικών Κρατών, εξετάζοντας παράλληλα τα ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών τους δικαιωμάτων. Παρουσιάζονται, λοιπόν, αρχικά τα Αρχιπελαγικά Κράτη στον Παγκόσμιο Χάρτη, και στη συνέχεια οι περιπτώσεις του Πράσινου Ακρωτηρίου, του Βανουάτου, του Τρινιντάντ και Τομπάγκο και των Κομορών. Κάθε ένα από τα Αρχιπελαγικά αυτά Κράτη, που βρίσκονται σε διαφορετικά σημεία του παγκόσμιου χάρτη, διαφέρουν ως προς τον τρόπο ενσωμάτωσης και υιοθέτησης των διατάξεων της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας, γεγονός που οδηγεί σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Τέλος, μέσα από την κριτική σκοπιά των δεδομένων που παρουσιάστηκαν, η μελέτη καταλήγει σε ορισμένα συμπεράσματα, αναφορικά με το καθεστώς των Αρχιπελαγικών Κρατών, και τα ζητήματα κυριαρχίας και των κυριαρχικών τους δικαιωμάτων. Λαμβάνοντας ακόμα υπόψη την παρουσίαση των ειδικών περιπτώσεων των Αρχιπελαγικών αυτών Κρατών, η μελέτη συμπεραίνει ότι αν και οι διατάξεις του IV Μέρους της Σύμβαση του Διεθνούς Δικαίου του 1982 αποτελούν το θεμέλιο λίθο για τα Αρχιπελαγικά Κράτη, και εν γένει για το σύγχρονο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, εντούτοις υπάρχουν περιπτώσεις κρατών για τις οποίες εγείρονται ποικίλα ζητήματα ως προς την πρακτική εφαρμογή και τον τρόπο ενσωμάτωσης και χρήσης των διατάξεων αυτών.