Ατμοσφαιρικός φωτισμός: γνωστικό εργαλείο και τεχνούργημα: μια πειραματική προσέγγιση για την ένταξη της εμπειρικής φύσης του φωτός στη σχεδίαση - Τριανταφύλλη, Ναταλία (2020)
Η παρούσα διπλωματική εργασία εστιάζει στη μελέτη του φωτός σαν εμπειρικό φαινόμενο και στην κατανόηση των τρόπων με τους οποίους επηρεάζει την αντίληψη των ατόμων τόσο σε χωρικό, όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο, συμβάλλοντας παράλληλα στην υποκειμενική ευημερία τους. Επιδιώκεται η διεύρυνση της σχεδιαστικής προσέγγισης του φωτισμού, η λειτουργικότητα δεν περιορίζεται στην υποστήριξη πρακτικών δραστηριοτήτων, αλλά αναγνωρίζει τη φαινομενολογική του διάσταση σαν μέσο με το οποίο η πραγματικότητα γίνεται αντιληπτή. Εδώ προτείνεται η χρήση του φωτός σαν απαραίτητο στοιχείο βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης, εμβυθίζοντας το χρήστη σε ένα περιβάλλον μακριά από το άγχος της καθημερινότητας, βοηθώντας τον να εμπνευστεί να ονειροπολήσει και να θέσει ουσιαστικούς στόχους. Η μελέτη, η οποία εστιάζει στην εμπειρική φύση του φωτός και στις παραστατικές του ιδιότητες, απαιτεί μια διεπιστημονική προσέγγιση η οποία συνδυάζει μεθοδολογίες από διάφορους γνωστικούς τομείς. Η ένταξη της προσωπικής εμπειρίας, η οποία χαρακτηρίζεται από υποκειμενικότητα, βασίζεται στην έννοια της ατμόσφαιρας και στην ιδιόμορφη θέση της μεταξύ υποκειμένου και αντικειμένου. Η δημιουργία της ατμόσφαιρας όπως και τα ίδια τα αντικείμενα ατμοσφαιρικού φωτισμού, δεν βασίζονται στην υποστήριξη κάποιας πρακτικής λειτουργικής ανάγκης, ούτε μελετώνται και αξιολογούνται με ποσοτικούς δείκτες. Αυτό που καθορίζει την συνολική εμπειρία χρήσης είναι οι προσωπικές μνήμες, οι παρελθοντικές εμπειρίες του ατόμου και το ευρύτερο κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο στο οποίο αναδύεται η ατμόσφαιρα. H ατμόσφαιρα απαιτεί το υποκείμενο για την ολοκλήρωση της, κάτι το οποίο δεν γίνεται πάντα αντιληπτό. Έτσι προκύπτει το βασικό χαρακτηριστικό της σχεδιαστικής προσέγγισης, το οποίο δεν είναι μόνο η έννοια της συνδημιουργίας της ατμόσφαιρας, μέσω του αντικειμένου ατμοσφαιρικού φωτισμού, αλλά και η συνειδητοποίησή από το χρήστη της ενεργής συμμετοχής του στο αποτέλεσμα. Η ολοκλήρωση της εμπειρίας από το χρήστη υποστηρίζεται και από μεθοδολογίες σχετικά με την συναισθηματική διάρκεια των προϊόντων αλλά αναγνωρίζεται και στα έργα του κινήματος Light Art. Στη διατύπωση του σχεδιαστικού εργαλείου προτείνονται τρία στάδια τα οποία υποστηρίζουν τη σχεδίαση αντικειμένων ατμοσφαιρικού φωτισμού: το στάδιο της έμπνευσης, το στάδιο του ιδεασμού και το στάδιο του πειραματισμού. Η σχεδιαστική προσέγγιση, η οποία υποστηρίχθηκε και από συμπεράσματα που προέκυψαν από την πειραματική υλοποίηση ενός τεχνουργήματος ατμοσφαιρικού φωτισμού (ακολουθώντας τη μεθοδολογία της έρευνας μέσω της σχεδίασης), βασίζεται σε μεθοδολογίες που σχετίζονται με τη δημιουργική διαδικασία. Κάθε στάδιο προσεγγίζεται ανάλογα με το ποσοστό αφαίρεσης από το οποίο χαρακτηρίζεται. Πιο αναλυτικά, για το στάδιο της έμπνευσης, το οποίο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν προπαρασκευαστικό στάδιο του ιδεασμού, προτείνονται κατευθύνσεις οι οποίες οδηγούν σε καταστάσεις που μπορούν να λειτουργήσουν σαν πηγή έμπνευσης και αφορούν τόσο την εμπλοκή σε νέες καταστάσεις αλλά και την κριτική παρατήρηση των εμπειριών. Στο στάδιο του ιδεασμού οι εμπειρίες που αποκτήθηκαν στο προηγούμενο στάδιο μετατρέπονται σε «σχεδιαστικές ιδέες» εστιάζοντας σιγά σιγά στο στόχο της σχεδίασης, τη δημιουργία δηλαδή ενός αντικειμένου ατμοσφαιρικού φωτισμού. Ο σχεδιαστής υιοθετεί το ρόλο του χρήστη στην προσπάθεια κατανόησης ασυνείδητων διαδικασιών, μεταφράζοντας έτσι τις εμπειρίες του σε τεχνούργημα με υψηλά επίπεδα ενσυναίσθησης. Τέλος αναφέρεται το στάδιο του πειραματισμού με τη λογικής της χειροτεχνίας, το οποίο προσεγγίζει τη διαδικασία της δημιουργίας φαινομενολογικά, και εκτείνεται πέρα από τα τεχνικά χαρακτηριστικά της αναλυτικής σχεδίασης. Προτείνεται λοιπόν μια συνεχής ανατροφοδότηση μεταξύ των υπόλοιπων σταδίων και του πειραματισμού, στον οποίο, μέσα από την βιωματική αλληλεπίδραση με τα υλικά, ανακαλύπτονται νέες ιδέες και καινοτόμοι τρόποι σύνθεσης, διατηρώντας μια ισορροπία ανάμεσα στο δυναμικό της κατάστασης και των σχεδιαστικών στόχων.