Η διονυσιακή λατρεία στις ελληνικές αποικίες της Σικελιάς - Τοματσίδου, Ελένη (2020)
Η διονυσιακή λατρεία εμφανίστηκε στη Σικελία πιθανώς με τους πρώτους Έλληνες αποίκους, που από τα τέλη του 8ου αι. π.Χ. ίδρυσαν τις αποικίες τους κατά μήκος των ακτών του νησιού. Η παρουσία του Διονύσου επιβεβαιώνεται στη Νάξο, την αρχαιότερη ελληνική πόλη της Σικελίας, ωστόσο η πολυμορφία του θεού πρέπει να ήταν παρούσα στο πάνθεον και άλλων ελληνικών αποικιών της Σικελίας, όπως η Κατάνη, το Ταυρομένιον, η Ιμέρα, η Τύνδαρις, τα Μέγαρα Υβλαία και οι Λεοντίνοι. Οι γραμματειακές πηγές και οι αρχαιολογικές έρευνες αποκαλύπτουν ότι η λατρεία του θεού είχε επίσης εξέχουσα θέση και στην πόλη των Συρακουσών, όπου ο Διόνυσος ήταν γνωστός με το επίθετο Μόρυχος. Πολύτιμη πηγή πληροφοριών αποτελεί και η νομισματική τεκμηρίωση, η οποία αποκαλύπτει την ύπαρξη της διονυσιακής λατρείας και σε πόλεις που αναφέρονται από τις αρχαίες πηγές όμως δεν έχουν εντοπιστεί αρχαιολογικές μαρτυρίες, όπως το Σεργέντιον, η Γαλάρια και η Νακόνη. Τέλος, θα πρέπει να αναφερθεί ότι σε διάφορα κέντρα της ελληνικής Σικελίας φαίνεται ότι η διονυσιακή λατρεία συνδέθηκε με τη λατρεία άλλων θεοτήτων, κυρίως της Δήμητρας και της Κόρης. Ο Διόνυσος μπορεί να θεωρηθεί προστάτης όλων των μεταμορφώσεων και αυτή η πολυμορφία του δεν συνδέεται μόνο με τις «πολλαπλές εμφανίσεις» του και με τις διάφορες επιφάνειες που του αποδόθηκαν στην αρχαιότητα, αλλά με μια ορισμένη έννοια αντικατοπτρίζει τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους ο θεός εκπροσωπήθηκε. Η θεϊκή του μορφή μεταβάλλεται αδιάκοπα και μεταμορφώνεται, καθώς ο ίδιος εντυπωσιάζει με τη δυναμική της μεταμόρφωσης. Η πολυμορφία του θεού συνδέεται συχνά με συγκεκριμένα ζώα και φυτά. Στη Σικελία από την ίδρυση των αποικιών, το τελετουργικό του συμποσίου που συνδέεται με την κατανάλωση κρασιού έχει εξαπλωθεί τόσο μεταξύ των Σικελών όσο και μεταξύ των αυτόχθονων ελίτ, αλλά κυρίως από τον 6ο αιώνα π.Χ. οι αποικίες του νησιού, ιδίως εκείνες που είναι εγκατεστημένες στο ανατολικό τμήμα της Σικελίας, κυρίως της Μεγάλης Ελλάδας, παράγουν και εξάγουν το κρασί.