Το σκηνικό στα ταξιδιωτικά εικονοβιβλία του Anno Mitsumasa - Βιδάλη, Όλγα Άρτεμις (2020)
Η μελέτη αυτή επικεντρώνεται στους τρόπους με τους οποίους αναπαρίστανται ο χώρος και ο χρόνος στα βιβλία χωρίς λέξεις. Όπως αναφέρουν οι μελετητές, ο χώρος είναι μια έννοια που γίνεται κατανοητή μέσα από τις εικόνες χωρίς να είναι απαραίτητη η παρουσία κειμένου. Αντίθετα, ο χρόνος είναι μια προβληματική έννοια, έχει πιο αόριστο χαρακτήρα και σε ένα βιβλίο γίνεται αντιληπτός μέσα από τις περιγραφές του. Τι συμβαίνει όμως όταν σε ένα βιβλίο δεν υπάρχουν λέξεις για να περιγράψουν τις ώρες και τη διάρκεια των γεγονότων; Στην παρούσα διπλωματική εργασία μελετώνται οι τρόποι με τους οποίους αυτές οι δύο έννοιες αποτυπώνονται στα εικονοβιβλία, χρησιμοποιώντας ως μελέτη περίπτωσης τα ταξιδιωτικά βιβλία του Anno Mitsumasa: Anno's Journey, Anno's Italy, Anno's Britain, Anno's Spain και Le Danemark d’ Andersen. Τα συγκεκριμένα εικονοβιβλία παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς πρόκειται για ιστορίες ταξιδιών και το ταξίδι σαν ιδέα σχετίζεται με το χώρο και το χρόνο. Ο εικονογράφος έχει καταφέρει να ταξιδέψει τους αναγνώστες/τις αναγνώστριές του σε άλλους τόπους και χρόνους χωρίς να χρησιμοποιεί καθόλου λέξεις. Η αναπαράσταση του χώρου και στα πέντε βιβλία ενισχύεται από την παρουσία αντιπροσωπευτικών κτιρίων και μνημείων της κάθε χώρας. Επιλέγει, δηλαδή, ο εικονογράφος κάποια μνημεία, τα οποία έχουν συνδεθεί από την κοινωνία με τον εκάστοτε τόπο, έτσι ώστε να παρουσιάσει μια ξεκάθαρη εικόνα αυτού. Αυτά τα μνημεία συνδυάζονται με χαρακτήρες της λογοτεχνίας, της μουσικής, του θεάτρου, της τέχνης αλλά και ιστορικά πρόσωπα για να μας δώσουν μια ολοκληρωμένη εικόνα του χώρου, περιλαμβάνοντας όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία το χαρακτηρίζουν. Ο χρόνος, από την άλλη μεριά αποτυπώνεται μέσα από λεπτομέρειες, οι οποίες συμβολίζουν τη ροή του. Επίσης, χρησιμοποιώντας τις διεικονικές αναφορές1, ο εικονογράφος τοποθετεί την ιστορία, σε κάθε εικονοβιβλίο, σε ένα απώτερο παρελθόν. Συνδέοντας, επομένως, το παρελθόν του χώρου με το δικό του παρόν έχει δημιουργήσει μια διαχρονικότητα, στην οποία δρουν και κινούνται οι χαρακτήρες του. Έπειτα από πολλαπλές «αναγνώσεις» των εικόνων έχουν συγκεντρωθεί τα στοιχεία τα οποία δείχνουν το στήσιμο του χρόνου, τη διάρκειά του από τη μια σκηνή στην επόμενη, τη ροή του στο πέρασμα των σελίδων αλλά και συγκεκριμένες ημερομηνίες. Η εργασία καταλήγει, έτσι, στο συμπέρασμα ότι στα ταξιδιωτικά εικονοβιβλία, όπου η πλοκή της ιστορίας βασίζεται αποκλειστικά στην αφηγηματικότητα και τη διαδοχικότητα των εικόνων, το σκηνικό μπορεί να απεικονιστεί χωρίς δυσκολία. Ο εικονογράφος έχει τη δυνατότητα να χειριστεί την εικονογράφηση με ευρηματικό τρόπο έτσι ώστε να παρέχει πληροφορίες για το χώρο και το χρόνο με άνεση χωρίς να είναι απαραίτητη η χρήση λέξεων και κειμένων. Για να γίνει αντιληπτή η δημιουργικότητα του εικονογράφου χρειάζεται η παρατηρητική ανάγνωση του αναγνώστη/της αναγνώστριας. Μπορεί να δεχτεί ένα σύνολο εικονικού υλικού, το οποίο θα του/της δώσει την ελευθερία να συμπληρώσει τα κενά των λέξεων και να πλάσει μια ιστορία εξίσου ενδιαφέρουσα και πλούσια σε λεπτομέρειες.