Αξιολόγηση σχολικών μονάδων: η οπτική και ο ρόλος των συνδικαλιστικών παρατάξεων στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση: συγχρονική προσέγγιση - Κορδιστός, Κωνσταντίνος (2019)
Η παρούσα εργασία επιμερίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται η θεωρητική μελέτη του θέματος. Στο πρώτο κεφάλαιο του θεωρητικού μέρους επιχειρείται εννοιολόγηση των όρων της μελέτης: εκπαιδευτική αξιολόγηση, αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου, αξιολόγηση σχολικών μονάδων, αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων, συνδικαλιστική παράταξη, συγχρονική προσέγγιση. Στο δεύτερο κεφάλαιο, που αποτελεί και το κυρίως μέρος της θεωρητικής μελέτης, αναλύονται εκτενώς ο σκοπός, οι στόχοι, τα κριτήρια, η μεθοδολογία, οι φορείς της αξιολόγησης σχολικών μονάδων. Αναφέρονται, επίσης, σε ξεχωριστά υποκεφάλαια η αξιολόγηση σχολικών μονάδων στον διεθνή χώρο και στη χώρα μας. Παρουσιάζονται, επιπλέον, επιχειρήματα υπέρ και κατά της αξιολόγησης σχολικών μονάδων. Στο τρίτο και τελευταίο κεφάλαιο του θεωρητικού μέρους γίνεται αναφορά στο νομοθετικό πλαίσιο αξιολόγησης σχολικών μονάδων και στην υλοποίησή του στη χώρα μας και ειδικότερα στην πιλοτική και επίσημη εφαρμογή της αυτοαξιολόγησης σχολικών μονάδων την περίοδο 2010-2014, στα προβλήματα των εφαρμογών αυτών, στο σχέδιο της Δ.Ο.Ε. για την αξιολόγηση και στην Α.ΔΙ.Π.Π.Δ.Ε. και τον ρόλο της στην αξιολόγηση σχολικών μονάδων. Στο δεύτερο μέρος της εργασίας παρουσιάζεται η έρευνα που πραγματοποιήθηκε. Στο πρώτο κεφάλαιο του ερευνητικού μέρους με τίτλο «Μεθοδολογία έρευνας» αναλύονται σε έξι υποκεφάλαια η σημαντικότητα και η πρωτοτυπία της έρευνας, ο σκοπός και τα ερευνητικά ερωτήματά της, η τεχνική της συνέντευξης, οι ερωτήσεις της συνέντευξης και τα αντίστοιχα ερευνητικά ερωτήματα, το δείγμα της έρευνας, η διαδικασία διεξαγωγής των συνεντεύξεων και η ανάλυση των ερευνητικών δεδομένων. Στο δεύτερο κεφάλαιο του ερευνητικού μέρους καταγράφονται η παρουσίαση και ο σχολιασμός των αποτελεσμάτων της έρευνας με βάση τα ερευνητικά ερωτήματα. Στο πρώτο υποκεφάλαιο μετά την εισαγωγή εξετάζονται η σχέση της αυτοαξιολόγησης των σχολικών μονάδων με την εκπαιδευτική πολιτική, το ενδεχόμενο η αυτοαξιολόγηση των σχολικών μονάδων να αποτελέσει ένα δυναμικό «μέσο διαμαρτυρίας» και η συναίνεση στο ζήτημα της αξιολόγησης σχολικών μονάδων. Στο δεύτερο υποκεφάλαιο ερευνώνται οι θέσεις της Δ.Ο.Ε. για την αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων καθώς και το αν έχει τροποποιηθεί το σχέδιό της για αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου και αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων. Εξετάζονται, επίσης, ο βαθμός συμφωνίας με τις γενικότερες θέσεις του κλάδου για αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου και αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων και ο βαθμός διαφωνίας με κάποια συγκεκριμένη θέση του κλάδου για αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου και αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων. Στο τρίτο υποκεφάλαιο γίνεται αναφορά στις θέσεις, τον ρόλο και τις προτάσεις της Α.ΔΙ.Π.Π.Δ.Ε. για την αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων. Στο τέταρτο υποκεφάλαιο εξετάζεται η λειτουργία της αξιολόγησης σχολικών μονάδων ως μέσο βελτίωσης ή χειραγώγησης. Στο πέμπτο υποκεφάλαιο αναλύονται οι μορφές αξιολόγησης των σχολικών μονάδων και εξετάζονται ο βαθμός συμφωνίας με την αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων, ο βαθμός συμφωνίας με την εξωτερική αξιολόγηση σχολικών μονάδων και ο βαθμός συμφωνίας με απουσία κάθε μορφής αξιολόγησης σχολικών μονάδων. Στο έκτο υποκεφάλαιο συζητείται η σχέση της αυτοαξιολόγησης των σχολικών μονάδων με την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Στο έβδομο υποκεφάλαιο γίνεται αναφορά στην πιλοτική και επίσημη εφαρμογή της αυτοαξιολόγησης σχολικών μονάδων κατά την τετραετία 2010-2014, στον βαθμό επιτυχίας ή αποτυχίας των εφαρμογών αυτών, καθώς και στον βαθμό συμφωνίας με την εκπαιδευτική αξιολόγηση και την αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων. Στο τελευταίο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας παρουσιάζονται τα συμπεράσματα και οι προτάσεις για περαιτέρω έρευνα. Βασικός σκοπός της έρευνας είναι η καταγραφή και η διερεύνηση της οπτικής και του ρόλου των συνδικαλιστικών παρατάξεων της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδος (Δ.Ο.Ε.) στο ζήτημα της αξιολόγησης σχολικών μονάδων. Για την παρούσα έρευνα επιλέγεται η ημιδομημένη συνέντευξη σε μέλη των συνδικαλιστικών παρατάξεων της Δ.Ο.Ε. Η συνέντευξη επιλέγεται στη συγκεκριμένη περίπτωση γιατί χαρακτηρίζεται από ευελιξία, αφού είναι δυνατή η επανάληψη της ερώτησης ή ακόμα και η διαφοροποίησή της ανάλογα με τον συνομιλητή. Ο ερευνητής έχει τη δυνατότητα να παρατηρήσει και τη μη λεκτική συμπεριφορά του συνομιλητή του και να εξάγει συμπεράσματα, ενώ ακόμα είναι δυνατός ο έλεγχος και οι συνθήκες του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο θα πραγματοποιηθεί η συνέντευξη. Δίνεται η δυνατότητα στους ερωτώμενους να εκφράσουν τις προσωπικές απόψεις τους αναφορικά με το θέμα της αξιολόγησης σχολικών μονάδων, αλλά κυρίως να παρουσιάσουν τις θέσεις της παράταξης που εκπροσωπούν. Οι απόψεις των συνδικαλιστών βοηθούν στην ανάλυση του θεωρητικού πλαισίου του ζητήματος της έρευνας και τελικά συμβάλλουν στην ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων της. Στη συγκεκριμένη έρευνα το πρωτόκολλο συνέντευξης αποτελεί το ερευνητικό εργαλείο με το οποίο συγκεντρώθηκαν οι πληροφορίες από τα άτομα που συμμετείχαν και ακολούθησε η ανάλυση περιεχομένου. Σε πρώτο στάδιο απομαγνητοφωνήθηκε με προσοχή το ερευνητικό υλικό, ώστε να αποδοθεί όσο πιο πιστά γίνεται ο λόγος των υποκειμένων. Στη συνέχεια ακολούθησαν πολλαπλές αναγνώσεις των απομαγνητοφωνημένων συνεντεύξεων, ώστε να εξοικειωθούμε με το προς ανάλυση υλικό. Μετά την ανάλυση περιεχομένου δημιουργήθηκαν κατηγορίες απάντησης ανά ερώτηση και ακολούθησε η κωδικοποίησή τους και τέλος η ερμηνεία τους. Η πλειοψηφία των Μελών των Συνδικαλιστικών Παρατάξεων πιστεύει ότι η αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων ως ένα δυναμικό " μέσο διαμαρτυρίας" μπορεί να λειτουργήσει αντισταθμιστικά στον βαθμό που θα αναδεικνύει αδυναμίες και ελλείψεις σε επίπεδο σχολικής μονάδας (υποδομές, προσωπικό), σε επίπεδο περιφέρειας, σε εθνικό επίπεδο, προβλήματα που υπάρχουν κυρίως στα αναλυτικά προγράμματα και ορισμένα βιβλία, παραλείψεις από την πλευρά της πολιτείας. Θα βοηθήσει έτσι ουσιαστικά να υπάρξουν διορθώσεις, αν ληφθούν υπόψη τα αποτελέσματά της. Όσον αφορά τη συναίνεση στο ζήτημα της αξιολόγησης σχολικών μονάδων, όλα τα Μέλη Συνδικαλιστικών Παρατάξεων θεωρούν ότι δεν υπάρχει, με περισσότερη ευθύνη της πολιτείας και του Υπουργείου. Ευθύνη έχουν και οι συνδικαλιστικές παρατάξεις, καθώς έχουν φορτίσει αρνητικά την έννοια της συναίνεσης ως ανταλλαγής κάτω από το τραπέζι. Η πλειοψηφία των Mελών των Συνδικαλιστικών Παρατάξεων κρίνει πως το σχέδιο της Δ.Ο.Ε. το 1993 είναι μία εμπεριστατωμένη θέση, που δίνει έμφαση στη συλλογικότητα της αξιολόγησης παρά στην ατομικότητα και είναι επίκαιρη ως σήμερα. Θεωρεί, επίσης, διαχρονικές και επίκαιρες τις θέσεις αυτές. Δεν διαφωνεί με κάποια συγκεκριμένη θέση του κλάδου για αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου και αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων, αλλά ορισμένα μέλη θεωρούν ότι πρέπει να υπάρχει περισσότερη εξειδίκευση στις θέσεις του κλάδου με επιστημονικά κριτήρια και ότι πρέπει να επαναπροσδιοριστεί με τα σημερινά δεδομένα μία νέα συνολική θέση του κλάδου για αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου και αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων. Η πλειοψηφία των Μελών των Συνδικαλιστικών Παρατάξεων θεωρεί ότι δεν υπάρχει συνεργασία με την Α.ΔΙ.Π.Π.Δ.Ε. και ότι προσπαθεί η συγκεκριμένη Αρχή να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου θα καμφθούν ευκολότερα οι φωνές κατά κάθε μορφής αξιολόγησης. Τα μισά Μέλη κρίνουν πως η Α.ΔΙ.Π.Π.Δ.Ε. αποτελεί εργαλείο συνολικής προώθησης των διαδικασιών αξιολόγησης ενώ τα άλλα μισά θεωρούν πως ο ρόλος της δεν είναι ξεκάθαρος. Η πλειοψηφία των Μελών των Συνδικαλιστικών Παρατάξεων επικεντρώνεται στην απουσία κουλτούρας αξιολόγησης, δίνουν προτεραιότητα στην ανάγκη ανάλυσης στρατηγικών και πολιτικών για την αξιολόγηση ή αυτοαξιολόγηση σχολικών μονάδων και αναφέρονται στον επιθεωρητισμό του παρελθόντος. Η πλειοψηφία των μελών των συνδικαλιστικών παρατάξεων τάσσεται υπέρ της αυτοαξιολόγησης σχολικών μονάδων με όρους και οριοθέτηση ρόλων. Τάσσεται, επίσης, κατά της εξωτερικής αξιολόγησης σχολικών μονάδων και είναι αντίθετη με την απουσία κάθε μορφής αξιολόγησης σχολικών μονάδων, καθώς θεωρεί ότι η αριστερίστικη λογική " Καμία αξιολόγηση και πουθενά" δεν εκφράζει πια κανέναν, δεν εκφράζει την κοινωνία. Η πλειοψηφία των Μελών των Συνδικαλιστικών Παρατάξεων αντιλαμβάνεται την άμεση σύνδεση της αυτοαξιολόγησης σχολικών μονάδων με την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών την περίοδο 2010-2014 μέσω του προεδρικού διατάγματος 152/13. Στο τελευταίο ερευνητικό ερώτημα που αφορά την πιλοτική και επίσημη εφαρμογή της αυτοαξιολόγησης σχολικών μονάδων κατά την τετραετία 2010-2014 όλα τα Μέλη Συνδικαλιστικών Παρατάξεων θεωρούν ότι δεν ήταν επιτυχημένες οι εφαρμογές τους, είτε λόγω συγκυρίας, είτε λόγω έλλειψης συνεργασίας με το υπουργείο. Η πλειοψηφία των Μελών των Συνδικαλιστικών Παρατάξεων θέλει αναπροσαρμογές ή νέο πλαίσιο. Θεωρούν καταδικασμένες τις προσπάθειες που ξεκινούν από τα πάνω προς τα κάτω και ότι πρέπει όλα να ξεκινούν σε εθελοντική βάση, έτσι ώστε να μετρηθούν τα αποτελέσματα και να γενικευτεί μετά η εφαρμογή τους. Η πλειοψηφία των Μελών, τέλος, τάσσεται υπέρ της αυτοαξιολόγησης σχολικών μονάδων με συγκεκριμένο πλαίσιο και τα μισά από αυτά και υπέρ μιας αξιολόγησης σύμφωνα με τις θέσεις της Δ.Ο.Ε. Κρίνεται αναγκαία η περαιτέρω μελέτη του ζητήματος της οπτικής και του ρόλου των συνδικαλιστικών παρατάξεων της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην αξιολόγηση των σχολικών μονάδων και προτείνεται η συνέχιση της έρευνας με ερωτηματολόγιο σε επίπεδο τοπικών συλλόγων.