Εντάφια νομίσματα από την Πελοπόννησο - Νικολακοπούλου, Αντωνία (2017)
Στην παρούσα εργασία επιχειρείται μια συνθετική παρουσίαση και μελέτη των εντάφιων νομισμάτων από την Πελοπόννησο με σκοπό την κατανόηση του ταφικού εθίμου κατά την κλασική και ελληνιστική περίοδο σε μία μεγάλη γεωγραφική ενότητα του Ελλαδικού χώρου. Εξετάζεται ο ρόλος του εντάφιου νομίσματος σύμφωνα με τα στοιχεία που αντλούνται από τις γραπτές πηγές και την αρχαιολογική μαρτυρία, αλλά και αξιοποιούνται οι πληροφορίες που παρέχουν τα νομίσματα στους τάφους μιας περιοχής ως μάρτυρες της ιστορίας, των σχέσεων και της νομισματικής της κυκλοφορίας. Η εμφάνιση της ταφικής νομισματικής πρακτικής στην Πελοπόννησο, περίπου πριν τα μέσα του πέμπτου αιώνα π.Χ., συνδέεται με το έθιμο του οβολού του Χάροντα. Αν και στην κλασική εποχή το ταφικό έθιμο είναι περιορισμένο, τα εντάφια νομίσματα, κυρίως αργυρά αλλά και χάλκινα, μεμονωμένα ή ως θησαυρικό σύνολο, λειτουργούν ως χαρώνειοι οβολοί. Στην ελληνιστική εποχή το έθιμο παρουσιάζει μεγάλη διάδοση. Αυξάνεται η χρήση των χάλκινων νομισμάτων και εμφανίζεται η ειδική κατηγορία των εντάφιων χρυσών «ψευδο-νομισμάτων», ωστόσο η εναπόθεση των αργυρών νομισμάτων παραμένει κυρίαρχη. Πρωτεύοντα ρόλο στο πλαίσιο της ταφικής πρακτικής εξακολουθεί να έχει το έθιμο της αμοιβής του Χάροντα με το παραδοσιακό του αντίτιμο. Τα «ψευδο-νομίσματα», εκτός από ένα μεγάλης αξίας αντίτιμο για το ταξίδι στον Άδη, είτε καταδεικνύουν την υψηλή κοινωνική θέση του νεκρού είτε λειτουργούν ως διακριτικό σήμα μύστη. Η συντριπτική πλειοψηφία των εντάφιων νομισμάτων είναι κοπές των νομισματοκοπείων της Πελοποννήσου, ενώ αξιοσημείωτος είναι ο μεγάλος αριθμός των νομισμάτων της Σικυώνος. Οι τάφοι με νομίσματα είναι στην πλειονότητά τους επιμελημένοι. Το γεγονός ότι το ταφικό έθιμο παρατηρείται σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες του πληθυσμού, ενδεχομένως, εξηγεί τη μη καθολικότητά του στα νεκροταφεία της Πελοποννήσου.