Ζητήματα ταυτότητας σε ένα πολυεθνικό σχολείο: το παράδειγμα του Byron College - Παπασωτηρίου, Ολυμπία (2015)
Η ενασχόληση με τα παιδιά για πολλούς θεωρείται δύσκολο εγχείρημα. Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για παιδιά προσχολικής ηλικίας (3 – 5 ετών). Διότι για πολλούς τα παιδιά είναι απλώς παιδιά. Δεν έχουν αναπτυγμένη και ώριμη κρίση και εξαρτώνται αποκλειστικά και μόνο από τους γονείς τους. Μία τέτοια άποψη δεν μπορεί να κατακριθεί στο ακέραιο. Όντως τα παιδιά αναπτύσσονται μέσα από μία συνεχή επικοινωνία με το κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον που ζουν, μεγαλώνουν, λειτουργούν και της συνεχής επαφής που έχουν με τους ενήλικες. Όμως πολλές φορές αυτά τα μικρά πλάσματα που ο κόσμος των ενηλίκων τα αντιλαμβάνεται σαν απλή προέκταση του μας αφήνουν άφωνους με τον τρόπο σκέψης τους. Δεν φοβούνται να πουν αυτά που σκέφτονται και επειδή το μυαλό τους είναι σε συνεχή εγρήγορση για απόκτηση γνώσης αυτά τα οποία δέχονται αρχικά «άκριτα» από τον κόσμο των μεγάλων φτάνουν σε ένα σημείο να είναι ικανά να τα φιλτράρουν και να συγκροτήσουν τη δική τους σκέψη. Σίγουρα όλοι μας έχουμε βρεθεί «αντιμέτωποι» με την κρίση των παιδιών και πολλές είναι εκείνες οι φορές που δεν έχουμε καταφέρει να δώσουμε απαντήσεις στα ερωτήματα τους. Όχι τόσο λόγω «ανικανότητας», όσο γιατί δεν μπορούμε να κρυφτούμε από αυτά. Ίσως γιατί την στιγμή της κρίσιμης ερώτησης που μας θέτουν έχουν έτοιμη την απάντηση. Η παρούσα λοιπόν εργασία είναι αφιερωμένη στα παιδιά και γίνεται μέσα από αυτή μία προσπάθεια κατανόησης του πως τα παιδιά σε τόσο μικρή ηλικία προσλαμβάνουν την γνώση και κάτω από ποιες διαδικασίες συγκροτούν τις απόψεις τους για τον κόσμο και είναι σε θέση να προβούν σε αξιολογικές ταξινομήσεις. Η συμβολή της γνωστικής και συμβολικής ανθρωπολογίας είναι απαραίτητο συστατικό για την εκπλήρωση ενός τέτοιου στόχου. Ο τίτλος της εργασίας δεν είναι τυχαίος με την μόνη διαφορά όμως ότι η έννοια της ταυτότητας στην παρούσα εργασία δεν μελετάται μόνο από την σκοπιά του να οριστεί το «εμείς» και οι «άλλοι». Αλλά μελετάται μέσα από την σημασιολογική ερμηνεία της γλώσσας που έρχεται να ορίσει το «εγώ» και το «άλλο». Διότι η γλώσσα αποτελεί το σημαντικότερο σύστημα συμβόλων, μέσω του οποίου οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους μέσα από επικοινωνιακούς κώδικες και σύμβολα. Και όπως οι άνθρωποι οργανώνουν τον φυσικό τους κόσμο με την βοήθεια εργαλείων, η χρησιμοποίηση συμβόλων τους βοηθάει στο να οργανώνουν τον διανοητικό τους κόσμο. Αυτά τα σύμβολα ή αλλιώς σημεία συντελούν στη διαδικασία της γνωστικής ανάπτυξης του ατόμου. Πρόκειται για μία επίκτητη μορφή γνώσης που κατά βάση είναι πολιτισμική και που μεταβιβάζεται από τους μεγαλύτερους στους μικρότερους με πολλούς και ποικίλους τρόπους, χωρίς απαραίτητα να είναι λεκτική, αλλά να μεταβάλλεται σε λεκτική κάτω από συγκεκριμένες καταστάσεις. Τα δύο λοιπόν πρώτα κεφάλαια αποτελούν στην ουσία τον πρόλογο για το τρίτο που περιλαμβάνει το εθνογραφικό παράδειγμα ενός πολυεθνικού σχολείου της Αθήνας. Το σχολείο για την παρατηρήτρια ήταν απλώς το μέσο για να μπορέσει να βρει τόσα πολλά «διαφορετικά» παιδιά συγκεντρωμένα σε ένα χώρο. «Διαφορετικά» παιδιά με την έννοια της εθνικότητας. Παιδιά που ενώ το κάθε ένα από αυτά φέρει τον «δικό» του πολιτισμό από τους γονείς του καταφέρνουν και συνυπάρχουν σε ένα σχολείο αναπτύσσοντας κοινωνικούς δεσμούς μεταξύ τους. Παιδιά που ενώ μεγαλώνουν και ζουν στην Ελλάδα ζουν με την ανάμνηση μιας πατρίδας που έχουν ακούσει από τους γονείς τους ή που έχουν απλά επισκεφθεί ως τουρίστες. Παιδιά που παρότι ενδέχεται να μη φύγουν ποτέ από την Ελλάδα δεν θα καταφέρουν ποτέ να νιώσουν Έλληνες. Όχι γιατί δεν θα θέλουν αλλά γιατί η σύσταση της ελληνικής κοινωνίας δεν θα τους το επιτρέψει. Πάντα θα διαφοροποιούνται λόγω χρώματος ή σωματικών χαρακτηριστικών. Στο πρώτο λοιπόν κεφάλαιο αναλύεται η έννοια των κατηγοριών και η συμβολή τους στη γνωστική ανάπτυξη του ατόμου. Δηλαδή κάτω από ποιες διαδικασίες οι άνθρωποι κατατάσσουν άλλους ανθρώπους σε κατηγορίες (π.χ. φυλετικές, έμφυλες). Και αναλύεται η ιστορική και πολιτισμική έννοια της φυλής. Στο δεύτερο κεφάλαιο γίνεται μία προσπάθεια ανάλυσης της μετάδοσης της πολιτισμικής γνώσης στα παιδιά και στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται το εθνογραφικό παράδειγμα με άξονα πάντα τα δύο προηγούμενα κεφάλαια