Αμφισημία και οργανωσιακή κουλτούρα : λειτουργίες, περιορισμοί, δυνατότητες - Φωκίτη, Λήδα - Εμμανουήλ (2015)
Αφετηρία για την επιλογή του θέματος της παρούσας εργασίας αποτελεί η βιωματική διαπίστωση της ενυπάρχουσας έντασης και συγκρουσιακότητας που χαρακτηρίζει τη δομή των σύγχρονων οργανισμών. Ο φαινομενικά αναπόδραστος χαρακτήρας τέτοιων αντιφάσεων, λαμβάνει την μορφή του ‘μη αναμενόμενου’, την γριφώδη μορφή ενός αινίγματος, ή αλλιώς ενός παραδόξου, και ωθεί στην ανάγκη για φιλοσοφική διερεύνηση. Αλλά η αξίωση για φιλοσοφική διαπραγμάτευση στο πεδίο των οργανισμών μας αναγκάζει να αναζητήσουμε ένα γενικό θεωρητικό σχήμα, ένα αφηρημένο μοντέλο ή έννοια που μπορεί να συλλαμβάνει και να αποτυπώνει το κοινό υπόβαθρο των αντιφάσεων της οργανωσιακής πραγματικότητας, και γι’ αυτό το λόγο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την ανάλυσή τους. Επιπλέον, αν απαιτείτο από ένα τέτοιο θεωρητικό εργαλείο να είναι σε θέση να χρησιμοποιηθεί για την μελέτη της οργανωσιακής κουλτούρας, θα έπρεπε, παράλληλα, να συνιστά μια κοινή και αναγκαία ιδιότητα που χαρακτηρίζει όλες τις συμβολικές μορφές έκφρασης και επικοινωνίας των μελών μιας οργανωσιακής κοινότητας (λ.χ. γλώσσα, τέχνες, συμβολισμοί, οργανωσιακές ιστορίες, μεταφορές, αξίες, οργανωσιακοί ‘μύθοι’, τελετουργίες, κτλ). Η κεντρική ερευνητική υπόθεση αυτής της εργασίας είναι ότι μια ιδέα που ενυπάρχει πίσω από τις ποικίλες εκφάνσεις της αντιφατικής ή ‘παράδοξης’ οργανωσιακής πραγματικότητας και που μπορεί να λειτουργήσει ως ερμηνευτικός μίτος ή ως κώδικας αποκρυπτογράφησης μέσα στο χάος και την ‘ακατανοησία’ των σύγχρονων οργανισμών, είναι η έννοια της αμφισημίας. Ο κύριος σκοπός αυτής της εργασίας είναι το να διερευνήσει το γιατί κρίνεται σκόπιμο να χρησιμοποιήσουμε την έννοια της αμφισημίας ως εργαλείου για την μελέτη και την ανάλυση της οργανωσιακής κουλτούρας, ή ως προοπτικής και ‘φακού θέασης’ μέσα από τον οποίο μπορούμε να κατανοήσουμε, να διακρίνουμε, να αναλύσουμε, να περιγράψουμε, να συνθέσουμε, ακόμα και να μετασχηματίσουμε στοιχεία της οργανωσιακής κουλτούρας. Η λογική πορεία της διερεύνησης διαρθρώνεται γύρω από κάποια σημεία, τα οποία συνιστούν ενδιάμεσους σταθμούς του ερευνητικού συλλογισμού, και μπορούν να συνοψισθούν στις εξής προτάσεις. Το πρώτο σημείο αφορά στην διερεύνηση του ιδεολογικού πλαισίου, το οποίο κρίνεται κατάλληλο για την προσέγγιση της έννοιας της αμφισημίας. Συγκεκριμένα, για την προσέγγιση αυτής της έννοιας επιλέγεται ως ερμηνευτικό σχήμα το δίπολο εννοιών σαφήνεια - αμφισημία, το οποίο εξετάζεται κάτω από την οπτική της αντιπαράθεσης των δυο αντίρροπων ρευμάτων του ορθολογισμού και του μεταμοντερνισμού, στην ιστορική τους διαδρομή. Ο δεύτερος βασικός στόχος της επιχειρηματολογίας είναι η προσέγγιση της αμφισημίας, με χρησιμοποίηση εννοιών και εργαλείων από πλαίσιο του μεταμοντερνισμού, και ιδιαίτερα μέσα από την ανάλυση της σχέσης της γλώσσας με την πραγματικότητα. Ο τρίτος βασικός στόχος της εργασίας είναι η διερεύνηση της σχέσης της αμφισημίας με την έννοια της οργάνωσης, η οποία επιχειρείται μέσα από την εξέταση του ρόλου που διαδραματίζει η επικοινωνία στους οργανισμούς. Ο τέταρτος και τελικός στόχος της επιχειρηματολογίας, επιδιώκει να αναδείξει δυνατότητες που προσφέρει η επίγνωση και η συνειδητή χρήση της αμφισημίας, όσον αφορά την κατανόηση, αλλά και τον ‘μετασχηματισμό’ της οργανωσιακής κουλτούρας.