Η έννοια του θανάτου και της απώλειας στα βιβλία για παιδιά μικρής ηλικίας
Ο θάνατος αποτελεί μια σκληρή και ακατανόητη εμπειρία για τους ανθρώπους, ήδη από την αρχή δημιουργίας των πρώτων κοινωνιών. Είναι, όμως, μια διαδικασία μη αναστρέψιμη, από τη στιγμή που ένας οργανισμός έρχεται στη ζωή. Γι’ αυτό το λόγο ο άνθρωπος στην προσπάθειά του να τον αποδεχτεί, να τον κατανοή...
Saved in:
| Summary: | Ο θάνατος αποτελεί μια σκληρή και ακατανόητη εμπειρία για τους ανθρώπους, ήδη από την αρχή δημιουργίας των πρώτων κοινωνιών. Είναι, όμως, μια διαδικασία μη αναστρέψιμη, από τη στιγμή που ένας οργανισμός έρχεται στη ζωή. Γι’ αυτό το λόγο ο άνθρωπος στην προσπάθειά του να τον αποδεχτεί, να τον κατανοήσει και να πάψει να τον φοβάται, στράφηκε τόσο σε επιστήμες, όπως η φιλοσοφία, η ψυχολογία, η λογοτεχνία, όσο και στη θρησκεία (Παπαδόπουλος, 2005:394).Καθώς είναι φυσικό γεγονός και ενταγμένο στον κύκλο της ζωής, δεν μπορεί να αφήσει ανεπηρέαστα ούτε τα παιδιά, αφού αποτελεί τη μοιραία κατάληξη της ανθρώπινης ύπαρξης. Στην προσπάθεια κατανόησής του, τα παιδιά στρέφονται αρχικά στο οικογενειακό τους περιβάλλον. Οι γονείς προσπαθούν να τους δώσουν τις κατάλληλες απαντήσεις, αλλά και τη στήριξη που χρειάζονται, ώστε να βοηθήσουν την ομαλή και φυσιολογική ανάπτυξη τους, προσφέροντάς τους, ταυτόχρονα, ένα ήρεμο οικογενειακό περιβάλλον, που συμβάλλει στη συναισθηματική τους εξέλιξη. Πολύτιμος σύμμαχος των γονέων σε αυτή την προσπάθεια, αποτελεί το βιβλίο. Άλλωστε, η λογοτεχνία ανέκαθεν γοητευόταν από θέματα όπως αυτό του θανάτου. Όμως, από το 1980, η Παιδική Λογοτεχνία ενστερνιζόμενη τις γενικότερες τάσεις που επικρατούν στο χώρο του βιβλίου κατέληξε στο να εισάγει στη θεματολογία της ζητήματα, που μέχρι πρότινος θεωρούνταν κατάλληλα για ενηλίκους, όπως τη βία, τα ναρκωτικά, τον αλκοολισμό, το θάνατο. Πλέον, οι νεότερες λογοτεχνικές τάσεις, απαλλαγμένες από το «βαρίδιο» της λογοκρισίας, θεωρούν το παιδί ικανό να εκτιμήσει και πιο πολύπλοκα θέματα (Καρπόζηλου, 1994:110).Η παρούσα μελέτη πραγματεύεται την έννοια του θανάτου και το αίσθημα της απώλειας μέσα από την παιδική λογοτεχνία. Ειδικότερα, εξετάζει τις παραμέτρους εκείνες, που συμβάλλουν στην κατανόηση και αποδοχή του θανάτου από το παιδί. Η προσέγγιση του θέματος στηρίχθηκε στη σύγχρονη παιδική λογοτεχνία, μέσω της οποίας αναδείχθηκε η πολύπλευρη όψη αυτού του γεγονότος. Πιο συγκεκριμένα, αναλύθηκαν και ερμηνεύτηκαν τα αίτια του θανάτου, τα στάδια του πένθους που καλείται το παιδί να περάσει, οι μεταβολές που φέρει το γεγονός αυτό στη ζωή του και κατ’ επέκταση στην οικογένεια του, καθώς και οι ψυχολογικές του διακυμάνσεις. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε μελέτη και ανάλυση του συνόλου των εικονογραφημένων παιδικών βιβλίων, ώστε να εντοπισθεί και να παρατηρηθεί ο τρόπος με τον οποίο βιώνει ο πρωταγωνιστής το θάνατο και την απώλεια. Αξίζει να αναφερθεί ότι και τα εννέα βιβλία που μελετήθηκαν, στο δεύτερο μέρος της έρευνας, είναι συγγραφικά πρόσφατα κείμενα (2001- 2011), των οποίων η πλοκή περιλαμβάνει θανάτους, αιφνίδιους ή μη, που στοιχίζουν ιδιαίτερα στον κεντρικό ήρωα κάθε ιστορίας, επιτρέποντας έτσι να προβληθεί η έννοια της απώλειας και του πένθους πολυδιάστατα και σφαιρικά .Τα βιβλία που χρησιμοποιήθηκαν είναι: Ο παππούς του Ρόκο της Ζορμπά – Ραμμοπούλου Β., Αντίο ποντικούλη του Harris R., Ο αθάνατος γαϊδαράκος της Λοΐζου Μ., Η Κόκκινη Πινέζα της Κάββαλου Σ., Η Νέλλη και το αγαπημένο της δεντράκι και Το μπλε ονειράκι, Η Μαρία και ο μικρός της «Άγγελος» της Κηπουρού Δ., Ο παππούς μας άφησε του Μανδηλαρά Φ., Αν τ’ αγαπάς ξανάρχονται της Νευροκοπλή Β. και Ο μικρός στρατιώτης του Φέιρεπτ Π. Πιο αναλυτικά, στο δείγμα εμπεριέχονται τόσο θάνατοι που σχετίζονται με φυσικά αίτια, όπως αυτό του γήρατος, και αφορούν το θάνατο του παππού, της γιαγιάς, του υπερήλικα γαϊδαράκου, όσο και θάνατοι απρόσμενοι, που προέρχονται από αρρώστιες, πολέμους, ατυχήματα και αφορούν το θάνατο ενός μικρού παιδιού, φίλων, κατοικίδιου και το ξεκλήρισμα μιας οικογένειας. Επιπλέον, στα έργα αυτά συγκαταλέγονται διαφορετικά είδη σχέσεων και συναισθηματικών δεσμών ανάμεσα στα πρόσωπα της ιστορίας και στους εκλιπόντες, φροντίζοντας ταυτόχρονα, οι χαρακτήρες που αποβιώνουν να είναι αγαπητοί και μοναδικοί για τους κεντρικούς ήρωες κάθε ιστορίας και αυτό, με τη σειρά του, να συντελέσει στη διακύμανση της έντασης του πένθους. Εύλογα διαπιστώνεται, με το πέρας της ανάλυσης των αφηγημάτων, ότι τόσο μέσα από την εικονογράφηση όσο και από το κείμενο, αντλούνται πληροφορίες σχετικές με το θέμα της εργασίας, δηλαδή το θάνατο και την απώλεια, ενώ ο τρόπος με τον οποίο ο ήρωας αποκαλύπτεται, με την εξέλιξη της ιστορίας, μυεί τον αναγνώστη στο γεγονός του θανάτου, τον βοηθά να το αντιληφθεί και να το εκλογικεύσει ενώ τον καθαίρει από τις αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματα που του δημιουργούνταν στο άκουσμα της λέξης του θανάτου. |
|---|