Η κοινωνική μνήμη στο θεατρικό έργο του Βασίλη Κατσικονούρη - Πελεκάνου, Παναγιώτα - Άγγελος (2015)
Η παρούσα εργασία δομείται πάνω σε τρεις κύριους άξονες: τη μνήμη, το μύθο και το θέατρο. Μελετά τη μνήμη ως αντικείμενο της φιλοσοφίας, της νευρολογίας και της ψυχολογίας. Διατρέχει την έννοια της κοινωνικής μνήμης διαχρονικά ως κοινωνικοπολιτιστικό συμφραζόμενο. Η διερεύνηση της κοινωνικής, πολιτιστικής μνήμης καθορίζει την ύπαρξη μέσω των αναμνήσεών της, αναφέρει ο Αssmann (2000), και αυτή τη σχέση μνήμης- ανάμνησης, αρχής γενομένης από τους Πλάτωνα και Αριστοτέλη, διερευνάται ενταγμένη σε πολλαπλά επιστημονικά πεδία. Αναλύονται οι απαρχές της μνήμης ως παρουσία μέσα στους μύθους, οι οποίοι εξετάζονται και αναλύονται και των οποίων η διαχρονικότητα επιβεβαιώνεται μέσα από τη συνεχή παρουσία τους στο χρόνο. Αν αληθεύει η σκέψη του Jaspers (1960, 64), ότι η συνείδηση που αναπτύχθηκε εντός της επιστήμης αποκάλυψε τις αυταπάτες και τις απομυθοποίησε, στερώντας μας από τον κόσμο του μύθου, με συνέπεια την απώλεια της συνείδησης, ερευνούμε πού έγκειται ακριβώς η σχέση μύθου και συνείδησης. Ακόμη, η εργασία μελετά το πώς η ατομική μνήμη διεισδύει στη συλλογική και θέτοντας το άτομο σε απόλυτη εναρμόνιση και συναλλαγή με το σύνολο. Η σχέση μύθου, λόγου ιστορικής καταγραφής εξετάζεται αν αποτελεί μια εξέλιξη ή μια διαφορετική καταγραφή. Θα συμφωνήσουμε με τον Levi Strauss (1985, 59), που απαντώντας στο ερώτημά μας καθιστά τη λογική στη μυθολογική σκέψη τόσο απαιτητική όσο και αυτή της επιστημονικής, και δεν σηματοδοτεί μια κατώτερη μορφή διάνοιας. Το ανθρώπινο μυαλό ανακαλύπτει νέες περιοχές, όπου εφαρμόζει δυνάμεις αναλλοίωτες στο παρελθόν και παρόν. Η μνήμη, γεννημένη εντός των κοινωνιών, εξελισσόμενη και ανοιχτή στη διαλεκτική της θύμησης και της λήθης, διαρκής αλλά και αναθεωρούμενη κατά περιόδους έρχεται σε αντίθεση με την ατελή ανακατασκευή της ιστορίας, η πρώτη ως μια διαρκής πραγμάτωση που μας δένει σε ένα αιώνιο παρόν και που συνδυάζει το ατομικό με το συλλογικό, η δεύτερη μια αναπαράσταση του παρελθόντος που προσπαθεί να γίνει παγκόσμια χωρίς να διαχωρίζει τις ιδιαιτερότητες των κοινωνιών (Nora: 1989, 7-9). Η κοινωνική μνήμη συνδυάζεται με το μύθο, την τραγωδία και την θεατρική πράξη γενικότερα. Η τραγωδία ως ποιητική θεατρική υπόσταση του μύθου δένει το παρελθόν με το παρόν, ταυτόχρονα με την ανάδειξη της συλλογικότητας που ενέχεται σε αυτόν. Αναδεικνύεται εξάλλου σε συνθήκες πολιτικής ομαλότητας και δημοκρατικής ακμής. Τη θεωρητική τεκμηρίωση των παραπάνω ακολουθεί ή ανάδειξη των σύγχρονων θεατρικών έργων του Βασίλη Κατσικονούρη ως πράξεις μνήμης που αναδεικνύονται στη συγγραφή και τη σκηνική τους παρουσία. Τέλος, προσπαθούμε να απαντήσουμε στο ερώτημα που έθεσε ο Eliade (1991, 34): «Σε τι απαντάνε οι μύθοι και τα σύμβολα ώστε έχουν και θα έπρεπε να έχουν τόσο μεγάλη απήχηση;». Ταυτόχρονα θέτονται προβληματισμοί σε σχέση με την ανάγκη διατήρησης ή μετατροπής των μύθων στην κοινωνική εξέλιξη και τι σημαίνει αυτό για τη συλλογική μνήμη.