Χαρτογράφηση και παρακολούθηση της υποβάθμισης και της ερημοποίησης της γης : η περίπτωση της ανατολικής Πελοποννήσου - Φύκαρης, Ευστάθιος - Λεόντιος (2015)
Η ερημοποίηση θεωρείται ως μια σημαντική απειλή υποβάθμισης της γης. Στην εποχή μας, πάνω από το 40% της στερεάς επιφάνειας του πλανήτη καλύπτεται από ευαίσθητες στην ερημοποίηση περιοχές. Ιδιαίτερη ευαισθησία παρουσιάζουν τα εδάφη των Μεσογειακών χωρών και κυρίως της Βόρειας Μεσογείου. Περισσότερο από το ένα τρίτο του ελλαδικού χώρου βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο ερημοποίησης ή έχει ερημοποιηθεί. Η ερημοποίηση ως φυσική διεργασία είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων που δρουν είτε μεμονωμένα είτε αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Η χρήση δεικτών για την εκτίμηση των ευαίσθητων περιοχών στην ερημοποίηση είναι επιβεβλημένη γιατί οι δείκτες χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν ένα φαινόμενο, αποτελούν ένα χαρακτηριστικό για κάτι, αλλά δεν αποτελούν πάντα χαρακτηριστικό ανησυχίας. Ένας δείκτης ερημοποίησης υποδεικνύει ότι μπορεί να υπάρξει ένα πρόβλημα ερημοποίησης, αλλά δεν είναι οριστικό. Στην παρούσα εργασία εκτιμήθηκε και χαρτογραφήθηκε η περιβαλλοντική ευαισθησία του γεωγραφικού διαμερίσματος της ανατολικής Πελοποννήσου όσον αφορά την υποβάθμιση/ερημοποίηση του εδάφους για δύο περιόδους μελέτης του φαινομένου (1990-95 και 1995-00).Η ανατολική Πελοπόννησος εμφανίζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον έρευνας λόγω της εκτεταμένης υποβάθμισης του εδάφους της και της εντατικής και συνεχιζόμενης εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων που συντελείται από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι και σήμερα.Η εκτίμηση της ευαισθησίας βασίστηκε σε ποιοτικούς δείκτες και υπο-δείκτες ερημοποίησης που καθορίζουν την ικανότητα του εδάφους να υποστεί περεταίρω υποβάθμιση. Οι παράμετροι (υπό-δείκτες) του κάθε δείκτη ποιότητας συλλέχθηκαν, επεξεργάστηκαν και αναλύθηκαν με την χρήση Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Σ.Γ.Π.) και για τις δυο περιόδους μελέτης μας (κατηγοριοποίηση και βαθμονόμηση).Μετά την κατηγοριοποίηση και βαθμονόμηση της κάθε παραμέτρου, καθορίστηκαν οι ποιότητες εδάφους, βλάστησης, κλίματος και κοινωνικο-δημογραφικών διαστάσεων με την χρήση του τροποποιημένου αλγορίθμου Περιβαλλοντικής Ευαισθησίας- ESI (Kosmas et al., 1999). Οι περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές εκτιμήθηκαν με την επικάλυψη των τεσσάρων δεικτών ποιότητας του περιβάλλοντος και των κοινωνικο-δημογραφικών χαρακτηριστικών του πληθυσμού της ανατολικής Πελοποννήσου.Η τροποποίηση του αλγορίθμου ESI, με την προσθήκη των κοινωνικο-δημογραφικών χαρακτηριστικών, κρίθηκε αναγκαία στην εκτίμηση της ευαισθησίας των περιοχών της Πελοποννήσου σε φαινόμενα υποβάθμισης και ερημοποίησης, λόγω της ολοένα και αυξανόμενης πίεσης του πληθυσμού στο περιβάλλον. Βάση των αποτελεσμάτων, κατά την περίοδο 1990-95, το 65,5% των περιοχών της ανατολικής Πελοποννήσου είναι κρίσιμης ευαισθησίας στην υποβάθμιση/ερημοποίηση του εδάφους. Ενώ, κατά την περίοδο 1995-00 αν και οι κρίσιμες περιοχές ποσοτικά μειώθηκαν κατά 23,4%, συνεχίζουν ωστόσο να καταλαμβάνουν αρκετά μεγάλο ποσοστό της επιφάνειας της ανατολικής Πελοποννήσου (44,11%).Τέλος, στόχος της εργασία αυτής, είναι να αποτελέσει ένα χρήσιμο διαχειριστικό εργαλείο στην λήψη αποφάσεων και στην θέσπιση μέτρων για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Επίσης, με τη δημιουργία της γεωγραφικής βάσης δεδομένων και τη συνεχή ανανέωσή της, μπορεί να επιτευχθεί συνεχής παρακολούθηση του φαινομένου της υποβάθμισης/ ερημοποίησης του εδάφους σε ένα μεγάλο τμήμα της Ελλάδας, όπως αυτό της ανατολικής Πελοποννήσου.