Επίδραση των οικολογικών παραγόντων στην καλλιέργεια των κουκιών (Vicia faba): επιπτώσεις στα αγροτικά οικοσυστήματα: η περίπτωση των τοπικών πληθυσμών από τα νησιά του Αιγαίου - Δούμα, Κατερίνα (2015)
Οι πρακτικές που ακολουθούνται στο πλαίσιο της σύγχρονης γεωργίας, έχουν πολλές φορές ως αποτέλεσμα την υποβάθμιση της ποιότητας των αγροτικών οικοσυστημάτων. Εναλλακτικά συστήματα παραγωγής αναζητούνται και προωθούνται για τη μείωση της εξάρτησης της γεωργίας από τις βασικές ενεργειακές βιομηχανικές διαδικασίες, τη διατήρηση ή και τη βελτίωση της ποιότητας του εδάφους, τον περιορισμό της εξάντλησης και της υποβάθμισης των φυσικών πόρων και την αξιοποίηση του εγχώριου οικοσυστήματος. Ως αποτέλεσμα, έχει ανανεωθεί το ενδιαφέρον παγκοσμίως για πολλά είδη με χαμηλή συμμετοχή στη σύγχρονη γεωργία, όπως τα χειμερινά καρποδοτικά ψυχανθή. Τα κουκιά (Vicia faba L.) αποτελούν ένα από τα πιο σημαντικά είδη ψυχανθών που καλλιεργούνται στη Ελλάδα, και ιδιαίτερα στα νησιά του Αιγαίου, από την αρχαιότητα. Χρησιμοποιούνται τόσο για την παραγωγή καρπού, όσο και άχυρου, έχοντας σημαντική συνεισφορά στην οικονομία του αζώτου, στην προστασία του εδάφους από τον κίνδυνο της διάβρωσης και στη βελτίωση της ποιότητας του εδάφους. Ένας πειραματικός αγρός εγκαταστάθηκε για τρία διαδοχικά έτη (1999-2002), με στόχο την εκτίμηση των παραγωγικών ικανοτήτων και της προσαρμοστικότητας πέντε ντόπιων πληθυσμών κουκιών από το σύνολο των νησιωτικών συμπλεγμάτων του Αιγαίου, με την ταυτόχρονη διερεύνηση του ρόλου της καλλιέργειας σε συστήματα χαμηλών ενεργειακών εισροών. Μελετάται η επίδραση των εισροών άρδευσης και φωσφορικής λίπανσης. Τέσσερις διαφορετικοί χειρισμοί εφαρμόστηκαν, με τρεις επαναλήψεις: ο μάρτυρας, η φωσφορική λίπανση, η άρδευση και ο συνδυασμός φωσφορικής λίπανσης και άρδευσης. Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι ο μεταπληθυσμός των κουκιών Vicia faba από τα νησιωτικά συμπλέγματα του Αιγαίου Πελάγους, αλλά και οι τοπικοί πληθυσμοί που τον αποτελούν, χαρακτηρίζονται ως γενετικό υλικό υψηλής παραγωγικής ικανότητας και υψηλής σταθερότητας της απόδοσης, υπό το εύρος των περιβαλλοντικών συνθηκών που μελετήθηκαν. Είναι άριστα προσαρμοσμένοι στις εδαφοκλιματικές συνθήκες της περιοχής χωρίς να παρουσιάζουν ανταπόκριση στις εφαρμοζόμενες εισροές, άρδευση ή/ και φωσφορική λίπανση, δικαιώνοντας το χαρακτηρισμό τους ως αυτοσυντηρούμενης καλλιέργειας. Ακόμη αναδεικνύεται η σημασία του μεταπληθυσμού στη βελτίωση των εδαφικών ιδιοτήτων, ιδιαίτερα των αμμωδών εδαφών, των οποίων η γονιμότητα είναι εν γένει χαμηλή και εξαρτάται από τις εφαρμοζόμενες εισροές. Υπό το πλαίσιο των σύγχρονων αντιλήψεων της αειφόρου γεωργικής ανάπτυξης, οι πληθυσμοί αυτοί μπορούν να στηρίξουν καλλιεργητικά συστήματα μειωμένων ενεργειακών εισροών, προωθώντας την αυτάρκεια και τη σταθερότητα στην γεωργική δραστηριότητα.