Προστατευόμενες περιοχές και τοπική κοινωνία: συγκριτική μελέτη σε επίπεδο απόψεων - γνώσεων διαφορετικών πληθυσμών: διαστάσεις αειφορίας και δημιουργικότητας στο χώρο της εκπαίδευσης - Ματζάνος, Δημήτριος (2015)
Η παρούσα έρευνα αποσκοπεί να ανιχνεύσει και να καταγράψει τις γνώσεις και τις απόψεις μαθητών/τριών ΣΤ’ τάξης του Δημοτικού και μαθητών/τριών Γ΄τάξης του Γυμνασίου καθώς και των φορέων, εκπαιδευτικών και γονέων σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές και το τοπικό περιβάλλον. Σήμερα, πολλές προστατευόμενες περιοχές ολοένα και περισσότερο θεωρούνται ότι μπορούν να λειτουργήσουν ως μέσα για την περιφερειακή – βιώσιμη ανάπτυξη. Υπάρχουν μεγάλες προσδοκίες ότι οι προστατευόμενες περιοχές μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαστήρια για πειραματικές εργασίες ή ακόμη και ως μοντέλα για εναλλακτική βιώσιμη ανάπτυξη με βάση τους ενδογενείς πόρους, τη δυναμική της περιοχής και την τοπική κοινωνία.Η συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας είναι απαραίτητη, προκειμένου να επιτευχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη. Ο προγραμματισμός, ο σχεδιασμός και η μακροπρόθεσμη διαχείριση της κοινότητας είναι απαραίτητα στοιχεία για μια ακμάζουσα τοπική οικονομία, βασισμένη στην αειφόρο ανάπτυξη (Ξανθάκου κ.ά., 2015:255).Η διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών πρέπει να προσεγγίζεται ολιστικά, δημιουργικά και καινοτόμα, έτσι ώστε να υπάρχει συνεχής βελτίωση των γνώσεων για να εδραιώνεται η βαθύτερη συνειδητοποίηση των πολιτών, ταυτόχρονα όμως με τη συνειδητοποίηση των ιδιαίτερων κοινωνικών, πολιτισμικών και οικονομικών ιδιαιτεροτήτων κάθε περιοχής, με προσανατολισμό στην αναγνώριση των δικαιωμάτων των ανθρώπων, των πολιτικών και κοινωνικών πλαισίων που γίνεται η διαχείριση και της αυξανόμενης τεχνολογικής προόδου που λαμβάνει χώρα τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή (Χατζηχαραλάμπους, 2006).Για την υλοποίηση των παραπάνω πρέπει να επαναπροσδιοριστεί ο ρόλος της εκπαίδευσης, ώστε η ικανότητα της δημιουργικότητας και της καινοτομίας να διατηρείται ζωντανή σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης, προς μια δημιουργική παιδαγωγική η οποία θα ενθαρρύνει όλες τις μορφές του σκέπτεσθαι, θα δίνει έμφαση στη νοητική ευχέρεια και ευελιξία, την πρωτοτυπία και τη δημιουργία κινήτρων για διερεύνηση και ανακάλυψη. Η αξιοποίηση της τοπικής παραδοσιακής γνώσης των κοινοτήτων και οι στάσεις τους, είναι καθοριστικοί παράγοντες για την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, αλλά και τη δραστηριοποίηση για την επίλυση των περιβαλλοντικών προβλημάτων.Η ίδια η φύση μπορεί να λειτουργήσει ως δάσκαλος και μέντορας στο σχεδιασμό και διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών αλλά και στην προστασία του περιβάλλοντος γενικότερα. Η αειφορική διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών, αποβλέπει στην παροχή ευημερίας με ένα οικολογικό βιώσιμο μοντέλο καθώς και στη βιώσιμη ανάπτυξη όχι μόνο των τοπικών κοινωνιών αλλά και της ευρύτερης κοινωνίας.Ως μελέτη περίπτωσης, επιλέχτηκε η κοιλάδα του Αίθωνα στη Ρόδο, της οποίας ένα τμήμα της πρόσφατα εντάχθηκε σε καθεστώς προστασίας και παρουσιάζει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.Η έρευνα διεξήχθη κατά το χρονικό διάστημα από Φεβρουάριο μέχρι και Μάιο του 2014. Ήταν απογραφική ως προς τους μαθητές. Συμμετείχαν όλοι οι μαθητές/τριες που φοιτούσαν στην ΣΤ΄ τάξη των Δημοτικών σχολείων της περιοχής μελέτης (68 μαθητές/τριες) και οι μαθητές/τριες που φοιτούσαν στην Γ΄ τάξη του Γυμνασίου της ίδιας περιοχής (72 μαθητές/τριες), θέλοντας να καταγράψουμε τη διαφοροποίηση των γνώσεων και των απόψεων σχετικά με τις προστατευόμενες περιοχές και το τοπικό περιβάλλον σε μαθητές/τριες που ολοκληρώνουν σπουδές ανά βαθμίδα εκπαίδευσης. Επιπλέον στην έρευνα, χρησιμοποιήθηκε ημιδομημένη συνέντευξη, όπου επιλέχτηκαν με τυχαία δειγματοληψία 10 γονείς από τους γονείς των μαθητών που συμμετείχαν στην έρευνα (5 από το Δημοτικό και 5 από το Γυμνάσιο), 10 εκπαιδευτικοί των μαθητών της έρευνας (4 δάσκαλοι και 6 καθηγητές) και 10 φορείς του τόπου (οι 6 αιρετοί εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης και 4 μέλη των πολιτιστικών συλλόγων της περιοχής). Η επεξεργασία των ερωτηματολογίων και της ημιδομημένης συνέντευξης διενεργήθηκε με το στατιστικό πακέτο SPSS. Στη συνέχεια, έγινε η καταγραφή και ανάλυση των αποτελεσμάτων και τέλος εξήχθησαν τα συμπεράσματα και διατυπώθηκαν οι προτάσεις.Από τα αποτελέσματα που προέκυψαν, καθίσταται αντιληπτό ότι οι φορείς, οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς στον Αρχάγγελο, γνωρίζουν καλύτερα από τους μαθητές/τριες τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τόπου τους, τον πολιτισμό τους και την ιστορία τους, ενώ οι γνώσεις τους αναφορικά με το τοπικό περιβάλλον είναι επαρκείς και είναι ενημερωμένοι και σε ετοιμότητα για την αειφορική διαχείριση της περιοχής. Διαφαίνεται, ότι μια στρατηγική που συνδέει την προστασία του πολιτισμού, τη γνώση για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τόπου και της φύσης, είναι πιο αποτελεσματική στην προστασία και διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών από μια στρατηγική που αγνοεί τις παραδοσικές πεποιθήσεις, τις αξίες και τους θεσμούς. Με βάση το φύλο, διαφαίνεται ότι τα κορίτσια γνωρίζουν καλύτερα το περιβάλλον και τον τόπο τους, ενώ η αίσθηση του τοπικισμού και της παραμονής τους στο τόπο τους είναι εντονότερη από αυτή των αγοριών. Με βάση τη βαθμίδα εκπαίδευσης, παρατηρείται ότι οι μαθητ