Διαχείριση περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών στα νησία του Αιγαίου πελάγους: οι υγρότοποι της Καλλονής στη Λέσβο - Καρβέλη, Ελένη (2015)
Τα νησιά του Αιγαίου, επειδή βρίσκονται γεωγραφικά ανάμεσα στην Αφρική, στη βόρεια Ευρώπη και στη βορειοδυτική Ασία και γειτνιάζουν με την Ασιατική ήπειρο, αποτελούν σημαντικό διάδρομο μετακίνησης πολλών πουλιών που μεταναστεύουν από και προς τον ευρωπαϊκό χώρο καθώς επίσης αποτελούν και περιοχή φωλιάσματος ασιατικών και βορειοευρωπαϊκών ειδών που βρίσκονται στα άκρα της κατανομής τους. Οι υγρότοποι τους χρησιμοποιούνται ως κύρια ενδιαιτήματα και αποτελούν μια αναπόσπαστη περιβαλλοντική αλυσίδα για αυτά τα πουλιά. Οι υγρότοποι προμηθεύονται με επιφανειακά νερά από την λεκάνη απορροής τους. Οποιαδήποτε αλλοίωση συμβαίνει στη λεκάνη απορροής θα προκαλέσει αλλοιώσεις στον υγρότοπο. Άρα, η προστασία και η διαχείριση του υγροτόπου πρέπει κανονικά να περιλαμβάνει και την προστασία και διαχείριση όλης της λεκάνης απορροής. Καμιά φορά μάλιστα είναι προτιμότερο να αρχίζει κανείς την εφαρμογή των μέτρων προστασίας του υγροτόπου από τη λεκάνη απορροής. Πριν από δύο γενιές το κύριο αίτιο που απειλούσε τους υγροτόπους ήταν οι αποξηράνσεις (τα δύο τρίτα των ελληνικών υγροτοπικών εκτάσεων που υπήρχαν πριν από τη δεκαετία του 1920 έχουν ήδη αποξηραθεί (Ζαλίδης, 1993)). Σήμερα η εισροή γεωργικών ρύπων και ανεπεξέργαστων οικιακών και βιομηχανικών λυμάτων με τις δύσκολα αποδομήσιμες ουσίες είναι από τις πιο σημαντικές απειλές των υγροτόπων. Επιπλέον, η συγκέντρωση του πληθυσμού και των αναπτυξιακών δραστηριοτήτων στον παράκτιο χώρο των νησιών, λόγω των πλεονεκτημάτων που προσφέρει, έχει υποβαθμίσει σημαντικά το παράκτιο φυσικό περιβάλλον και τους παράκτιους υγρότοπους, οι οποίοι έχουν καταστραφεί ή κινδυνεύουν με άμεση υποβάθμιση, αλλοίωση και καταστροφή. Στο νησί της Λέσβου οι σημαντικότεροι και μεγαλύτεροι υγρότοποι συγκεντρώνονται στην παράκτια περιοχή του κόλπου της Καλλονής. Στην ίδια περιοχή βρίσκονται και οι μεγαλύτερες πεδινές εκτάσεις του νησιού, στις οποίες υπάρχουν εντατικές καλλιέργειες. Στα ορεινά της λεκάνης απορροής κυριαρχεί η ελαιοκαλλιέργεια και η ποιμενική προβατοτροφία. Σημαντική είναι και η αλιεία σαρδέλας, χτενιών και οστράκων στον κόλπο. Αξιόλογη δραστηριότητα είναι και αυτή των αλυκών της Καλλονής και του Πολιχνίτου. Οι μεταποιητικές μονάδες είναι κυρίως ελαιοτριβεία και τυροκομεία. Η ανάπτυξη του τουρισμού οδήγησε στην ύπαρξη ενός μεγάλου αριθμού ενοικιαζόμενων δωματίων και ξενοδοχείων στις παράκτιες περιοχές. Όλες αυτές οι δραστηριότητες επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τους υγρότοπους της περιοχής. Σκοπός της έρευνας είναι η διερεύνηση των δυνατοτήτων και η προστασία των υγρότοπων και του ευρύτερα περιβάλλοντα χώρου αυτών, στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης, πολύπλευρης και σταθερής αναπτυξιακής πορείας. Το θέμα προσεγγίζεται μέσα από την καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης της περιοχής και γίνεται προσπάθεια εκτίμησης της επιβάρυνσης του φυσικού περιβάλλοντός της. Στόχος της έρευνας αποτελεί ακόμη η υπόδειξη χειρισμών για την προστασία του περιβάλλοντος, γιατί η προστασία των υγρότοπων και του περιβάλλοντος συντελεί στη διατήρηση των άμεσων οικονομικών αξιών της λεκάνης απορροής και της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Ως περιοχή έρευνας επιλέχθηκε η λεκάνη απορροής του κόλπου Καλλονής επειδή: • Περιλαμβάνει τους σημαντικότερους υγρότοπους του νησιού που παρουσιάζουν αξιοσημείωτο μωσαϊκό με εναλλαγές αλιπέδων, αλυκών, εκβολών μικρών ποταμών, μικρών καλαμιώνων, δασικών εκτάσεων, ελαιώνων και άλλων καλλιεργειών. • Παρουσιάζει πλούσια ποικιλότητα σε ορνιθοπανίδα γιατί αποτελεί τόπο διαχείμασης και μεταναστευτικό σταθμό πολλών σπάνιων, απειλούμενων ή απλά ασυνήθιστων για τη Ελλάδα και την Ευρώπη ειδών. • Προστατεύεται από το πρόγραμμα Natura 2000. • Συγκεντρώνει ένα σημαντικό μέρος ανθρώπινων δραστηριοτήτων, όπως πληθυσμιακή συγκέντρωση σε οικισμούς, εντατική καλλιέργεια γης, κτηνοτροφία, μεταποιητικές μονάδες. • Το θαλάσσιο οικοσύστημα στο οποίο καταλήγουν οι απορροές, είναι περιορισμένης έκτασης και ημίκλειστο με αποτέλεσμα την αύξηση του βαθμού ευαισθησίας του στην εισροή ρυπαντικών φορτίων. • Είναι εύκολα προσβάσιμη. • Στον κόλπο δεν παρουσιάζονται εμφανείς περιβαλλοντικές διαταραχές. Η οριοθέτηση της περιοχής έρευνας έγινε ώστε: • Να περικλείονται σ' αυτήν οι υδρολογικές λεκάνες που τροφοδοτούν τους υγρότοπους και την περιοχή προστασίας Natura 2000 που περιλαμβάνει τον κλειστό κόλπο της Καλλονής. • Να περιλαμβάνεται όλη η περιοχή προστασίας Natura 2000 που εκτείνεται λίγο πιο έξω από τον κόλπο.