Χρήσεις γης και διάβρωση, σε μεσογειακού τύπου οικοσυστήματα - Κουλούρη, Μαρία (2015)
Η ανάγκη του ανθρώπου για μόνιμη εγκατάσταση και για ικανοποίηση των διατροφικών του αναγκών αποτέλεσε την απαρχή για την επέμβαση του στο περιβάλλον. Το έδαφος είναι ο πολυτιμότερος φυσικός πόρος που κληρονόμησε ο άνθρωπος από την φύση για να εξασφαλίσει την επιβίωσή του. Αγαθό που δημιουργήθηκε με φυσικοχημικές και βιολογικές διεργασίες που κράτησαν εκατομμύρια χρόνια και που μπορεί να καταστραφεί μέσα σε λίγα χρόνια από αλόγιστη χρήση. Η αύξηση του πληθυσμού, είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των διατροφικών αναγκών, που οδήγησε στην εντατική χρήση του εδάφους, στην εξέλιξη των καλλιεργητικών μέσων και τεχνικών και επέφερε αλλαγές στις χρήσεις της γης. Σημαντικές εκτάσεις εκχερσώθηκαν για να αποδοθούν στην καλλιέργεια, επεκτάθηκαν οι βοσκότοποι και εντατικοποιήθηκε η παραγωγή. Η καλλιέργεια όμως της γης, χωρίς την λήψη προστατευτικών μέτρων για την συντήρηση του εδάφους και την διατήρηση της παραγωγικότητας του, έχει ως αποτέλεσμα την βαθμιαία υποβάθμισή του. Η σημαντικότερη διαδικασία υποβάθμισης του εδάφους είναι η απώλεια του με την διαβρωτική δράση του νερού ή του ανέμου, διαδικασίες μη αντιστρέψιμες στις περισσότερες περιπτώσεις. Το φαινόμενο παρουσιάζεται ιδιαίτερα έντονο στις μέρες μας λόγω της εγκατάλειψης των γεωργοκτηνοτροφικών διαχειριστικών συστημάτων του παρελθόντος. Τα συστήματα αυτά ήταν βασισμένα στον συνδυασμό γεωργικών και κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων για την αποτελεσματική εκμετάλλευση τόσο των παραγωγικών δυνατοτήτων όσο και των φυσικών πλεονεκτημάτων των οικοσυστημάτων. Τα συστήματα αυτά στηριγμένα στην ένταση της ανθρώπινης εργασίας επέτρεπαν την εκμετάλλευση κάθε διαθέσιμου πόρου, διασφαλίζοντας παράλληλα την ανανέωσή του. Ήταν προφανές ότι η εξάντληση κάποιου πόρου θα σήμαινε αναπότρεπτα, οξύ πρόβλημα επιβίωσης. Οι τεχνικές, οι οποίες έβρισκαν εφαρμογή στο παρελθόν είναι η αμειψισπορά, η αγρανάπαυση, οι αναβαθμίδες, ενώ η κτηνοτροφία ήταν πλήρως ενταγμένη στο σύστημα διαχείρισης. Σήμερα λόγω της εκμηχάνισης της γεωργίας οι παραπάνω τεχνικές έχουν εγκαταλειφθεί, ενώ οι γεωργικές εκτάσεις με οριακές αποδόσεις έχουν παραδοθεί στην βόσκηση. Στην χώρα μας το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο, οι μεσογειακές κλιματικές συνθήκες, με τις παρατεταμένες ξηροθερμικές περιόδους και το έντονο τοπογραφικό ανάγλυφο, οδηγούν στην εγκατάλειψη πολλών γεωργοκτηνοτροφικών εκτάσεων ιδιαίτερα στα νησιά, τις ημιορεινές και ορεινές περιοχές της χώρας. Στις περιοχές αυτές εφόσον δεν έχουν υποβαθμιστεί σε μη αντιστρεπτό βαθμό, υπάρχει δυνατότητα αναγέννησης τους, αρκεί να μην παρεμποδιστούν οι φυσικές δυνατότητες για ανάκαμψη. Η παράδοση όμως των εκτάσεων αυτών στην εντατική κτηνοτροφία, η αύξηση του ζωικού κεφαλαίου και η χρήση της πυρκαγιάς για την αύξηση της παραγόμενης βιομάζας, απομακρύνουν τα οικοσυστήματα αυτά από την κατάσταση ισορροπίας τους με άμεση συνέπεια την αύξηση της έντασης φαινομένων όπως είναι η διάβρωση, που τελικά μπορεί να οδηγήσει στην ερημοποίηση μιας περιοχής. Στη παρούσα διπλωματική εργασία, θα γίνει μια προσπάθεια μελέτης της έντασης του φαινόμενου της διάβρωσης σε συνάρτηση με το βαθμό υποβάθμισης του οικοσυστήματος, ο οποίος είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τη χρήση γης και τις εφαρμοζόμενες διαχειριστικές πρακτικές.