Ανασκόπηση της επίδρασης διάφορων βιοενεργών συστατικών των τροφίμων στον έλεγχο του σωματικού βάρους : - Βετουλάκη, Μαρία (2017)
Η παρούσα εργασία είχε ως στόχο τη βιβλιογραφική ανασκόπηση των επιστημονικών μελετών που αφορούν τη χρήση και τη σημασία των βιοενεργών συστατικών τόσο στην διατροφή όσο και στον έλεγχο του σωματικού βάρους. Συγκεκριμένα, ο στόχος ήταν η περιγραφή διάφορων συστατικών, τα οποία μέσα από τα φυσικά τρόφιμα στα οποία βρίσκονται, μπορούν να εμφανίσουν διάφορες βιοδραστικές και λειτουργικές ιδιότητες στην καθημερινή διατροφή του ανθρώπου. Έτσι γίνεται η καταγραφή της χημικής τους σύστασης μέσα από πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα και η ανασκόπηση των μελετημένων ευεργετικών τους επιδράσεων στην υγεία και στον μεταβολισμό. Η σωστή διατροφή του ανθρώπου καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και την υγεία του όπως και το σωματικό του βάρος. Κάθε στάδιο της ζωής μας είναι ξεχωριστό και απαιτεί διαφορετικές ποσότητες και διαφορετικά μακροθρεπτικά και μικροθρεπτικά συστατικά, προκειμένου να υπάρξει μια διατροφική ισορροπία. Κάθε ηλικία έχει τις δικές της ανάγκες όπως επίσης και ειδικές ομάδες ανθρώπων, όπως οι γυναίκες κατά την διάρκεια μιας εγκυμοσύνης, ή κατά τον θηλασμό. Τα τελευταία χρόνια όλο και πιο συχνά γίνονται εμπεριστατωμένες έρευνες προκειμένου να γίνουν γνωστές οι βιοενεργές δράσεις πολλών φυσικών συστατικών. Τρόφιμα όπως το τσάι, το κακάο, το ελαιόλαδο, η αγκινάρα, η κόκκινη πιπεριά, η ντομάτα, τα σμέουρα, τα μύρτιλλα κ.α. έχουν μελετηθεί στην πάροδο του χρόνου, και έχουν μέσα από συγκεκριμένες χημικές ενώσεις, αποδείξει τα ευεργετικά τους στοιχεία μέσα από την κατανάλωση τους, και το πόσο κάποια από αυτά μπορούν να επηρεάσουν την διατήρηση του βάρους. Το τσάι (Camellia sinensis) είναι η κύρια διατροφική πηγή κατεχινών. Οι κατεχίνες είναι μία ομάδα ενώσεων οι οποίες ανήκουν στην οικογένεια των φλαβονοειδών και αναφέρονται ως εξαιρετικά δραστικές. Διάφορες μελέτες σε ανθρώπους επιβεβαιώνουν ότι οι θερμογενετικές ιδιότητες του τσαγιού και η ικανότητα του να διεγείρει τις καύσεις και την οξείδωση του λίπους οφείλονται κυρίως, στις κατεχίνες. Από όλα τα είδη τσαγιού, το πράσινο τσάι έχει την υψηλότερη περιεκτικότητα σε κατεχίνες λόγω της διαδικασίας παραγωγής του. Αμέσως μετά την συγκομιδή το πράσινο τσάι υποβάλλεται σε θερμική επεξεργασία η οποία αποτρέπει ή σταματά την περαιτέρω οξείδωση των κατεχινών. Τα μύρτιλλα και τα σμέουρα είναι ιδιαίτερα πλούσια σε φυτικές ίνες, στις βιταμίνες Α, C, Ε και β καροτένιο, τα ιχνοστοιχεία κάλιο, μαγγάνιο και μαγνήσιο, ενώ παράλληλα περιέχουν ίχνη κορεσμένων λιπαρών, χοληστερόλης και νατρίου. Αλλά αυτά τα χαρακτηριστικά των μύρτιλλων και σμέουρων δεν αποτελούν παρά μόνο την “κορυφή του παγόβουνου”, μιας και ολοένα και περισσότερες μελέτες υποδεικνύουν πως σε σχέση με άλλα φρούτα και λαχανικά αποτελούν ίσως την πιο πλούσια πηγή των ευεργετικών για την υγεία μας αντιοξειδωτικών συστατικών. Τα αντιοξειδωτικά συστατικά βοηθούν στην εξουδετέρωση των ελεύθερων ριζών που σχηματίζονται ως παραπροϊόντα των μεταβολικών αντιδράσεων που πραγματοποιούνται στο σώμα, προστατεύοντάς το κατ’ αυτόν τον τρόπο από τις βλαπτικές τους επιδράσεις. Η υπέρμετρη παραγωγή ελεύθερων ριζών έχει συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρδιαγγεακών νοσημάτων, διαφόρων τύπων καρκίνου, αλλά και ασθενειών που σχετίζονται με το γήρας. Η καψαϊκίνη είναι το κύριο πικάντικο συστατικό στην κόκκινη καυτερή πιπεριά. Σε αρουραίους, η καψαϊκίνη έχει αναφερθεί ότι αυξάνει την θερμογένεση από τη δόσο εξαρτώμενη ενίσχυση της έκκρισης κατεχολαμίνης από το μυελό των επινεφριδίων .Έχει προταθεί ότι συγκεκριμένοι νευρώνες, ευαίσθητοι στην καψαϊκίνη εμπλέκονται σε αυτή τη διαδικασία. Το κακάο περιέχει συστατικά τα οποία κατατάσσονται στην κατηγορία των διεργετικών του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (ΚΝΣ). Υπάρχει μια κατηγορία ψυχοκινητικών διεργετικών, οι μεθυλοξανθίνες στις οποίες περιλαμβάνονται, η θεοφυλλίνη (theophyllίne) που βρίσκεται στο τσάι, η θεοβρωμίνη (theobromine) που βρίσκεται στο κακάο και η καφεΐνη (caffeine), το περισσότερο χρησιμοποιούμενο διεγερτικό στον κόσμο, που βρίσκεται στη μεγαλύτερη συγκέντρωσή του στον καφέ αλλά υπάρχει και στο τσάι, στα αναψυκτικά τύπου κόλα, στα γλυκά με σοκολάτα και στο κακάο. Η ντομάτα αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από νερό (94,5%) και ένα σύνολο θρεπτικών συστατικών. Είναι ιδιαίτερα πλούσια σε βιταμίνη C, βιταμίνη Α, μεγάλες ποσότητες κιτρικών και οξαλικών οξέων, β-καροτένιο, φολικό οξύ, βιταμίνη Ε, σελήνιο, κάλιο, μαγνήσιο, ασβέστιο, φώσφορο, σίδηρο, ψευδάργυρο, χαλκό και μαγγάνιο. Περιέχει επίσης μεγάλη ποσότητα της αντιοξειδωτικής ουσίας λυκοπένης, ενώ δεν περιέχει χοληστερόλη, σχεδόν καθόλου νάτριο, ούτε κορεσμένα. Το ελαιόλαδο περιέχει υψηλά επίπεδα μονοακόρεστων λιπαρών οξέων (MUFA) καθώς και πληθώρα βιοδραστικών συστατικών. Από αυτά, τα φαινολικά συστατικά είναι τα εκτενέστερα μελετημένα. Σχετικά με τα οφέλη των μονοακόρεστων λιπαρών οξέων (MUFA) στην ανθρώπινη υγεία, ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Ποτών αδειοδότησε ποιοτικούς ισχυρισμούς υγείας (health claims), για πρώτη φορά το 2004, σχετικά με την προστασία που προσφέρουν τα μονοακόρεστα λιπαρά οξέα του ελαιολάδου κατά του κινδύνου καρδιοαγγειακών παθήσεων. Συνολικά, τα οφέλη των λιπαρών οξέων του ελαιόλαδου συνοψίστηκαν στο πρώτο Διεθνές Συνέδριο για το Ελαιόλαδο και την υγεία, το 2005. Εκχυλίσματα από φύλλα αγκινάρας χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για τη θεραπεία της δυσπεψίας και των ηπατικών διαταραχών. Η αποτελεσματικότητα έχει καταδειχθεί σε αρκετές κλινικές μελέτες (Wegener και Fintelmann, 1999). Επιπλέον, μια πρόσφατη μελέτη έδειξε μια μείωση των συμπτωμάτων του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέ