Ο χώρος στον ελληνικό κινηματογράφο : - Σταυρόπουλος, Δημήτρης Ν. (2017)
Από τα πρώτα του κιόλας βήματα, ο κινηματογράφος είχε σαν αντικείμενο ιστορικές και ανθρωπολογικές καταγραφές. Η αποτύπωση του χώρου στο φιλμ έχει πάντα ενδιαφέρουσες αναγνώσεις, ακόμα και αν αυτός είναι ένα κατασκευασμένο στούντιο. Ο λόγος είναι ότι αποτελεί μια επιλογή ή, αν όχι επιλογή, τουλάχιστον μια τάση. Η ανάγκη για καταγραφή, από τους “νέους κόσμους” έως τις απαρχές της τοπιογραφίας (vedutismo) έκαναν ξεκάθαρη την τάση για κίνηση. Ο κάτοικος, κινούμενος, διασχίζει την πόλη και αργότερα με την ανάπτυξη των μεταφορικών μέσων, ταξιδεύει. Η είσοδος στη νεωτερική εποχή είναι συνυφασμένη με την κίνηση και την ταξιδιωτική αντίληψη. Η εμπειρία του τρένου έχει συγγένεια με την οπτική του κινηματογράφου, με το κάδρο να διασχίζεται από εικόνες. Στις πρώτες κινηματογραφικές καταγραφές ο χώρος διαγραφόταν ρεαλιστικός, σαν σε ντοκιμαντέρ σε κάποιες περιπτώσεις, ενώ σε άλλες βλέπουμε ξανά και ξανά την καταγραφή μνημείων ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, ορόσημα της πόλης και της εποχής. Ο κινηματογράφος ανασυνθέτει τον πραγματικό γεωγραφικό χώρο σε μία νέα γεωγραφία της φαντασίας. Αυτός είναι ίσως ο πρώτος λόγος που επιλέξαμε εξαρχής να προσεγγίσουμε το ζήτημα. Διότι μέσα σε αυτό εντοπίσαμε μια δυναμική, που ενισχύεται από τη Γεωγραφική επιστήμη. Ότι δηλαδή η αφήγηση μιας ιστορίας έχει τόσες αναγνώσεις και προεκτάσεις όσες και ο χώρος στον οποίο εξελίσσεται. Για κάθε μια από τις ταινίες-ιστορίες χώρων, χρόνων και ανθρώπων που αναλύουμε σε αυτή την εργασία υπάρχει και ένα ολόκληρο κοινωνικό υποκείμενο που την περιβάλλει. Περισσότερο από όλα όμως, αυτό το σινεμά, η καταγραφή του ελληνικού χώρου, μέσα από τόσα διαφορετικά βλέμματα, φακούς και γωνίες περιέχει κάτι σημαντικότερο. Αποτελεί εγγεγραμμένη, ιστορική μνήμη. Ενός τόπου που αλλάζει, μιας κοινωνίας που μεταβάλλεται διαρκώς και ταχύτατα μέσα στα χρόνια και το μόνο “ειλικρινές” στοιχείο για την ύπαρξη αυτού του άλλου-παλαιού, τόπου και κοινωνικού ιστού υπάρχει μέσα στις ταινίες, τον κινηματογράφο και τις ιστορίες του. Αυτό λοιπόν μας αφορά σε αυτή την εργασία. Η καταγραφή μιας γεωγραφίας που άλλαξε, η ουσία των χαρακτηριστικών που εμπεριέχονται και οι αιτίες αυτών των αλλαγών που ήρθαν. Η γεωγραφία ενός τόπου, τόσο φανταστικού και συνάμα αληθινού που ακόμα και σήμερα, σχεδόν 70 χρόνια μετά, συγκινεί, μεταφέρει και διαδίδει την ιστορική μας μνήμη. Μια μνήμη που ξεκινάει από την πέτρινη Ήπειρο και την Θεσσαλονίκη της ομίχλης μέχρι τα εργοστάσια του Πειραιά και τις πολυκατοικίες της Αθήνας.