'Ελεγχος αντιμικροβιακής δραστικότητας και προσδιορισμός ελάχιστων ανασταλτικών συγκεντρώσεων επιλεγμένων φυτικών εκχυλισμάτων έναντι τροφιμογενών βακτηρίων : - Καμαρινού, Χριστίνα; Μητροπούλου, Αναστασία (2015)
Στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης και του σύγχρονου εντατικού τρόπου ζωής, η αλλοίωση των τροφίμων από τους μικροοργανισμούς, καθώς και τα ξεσπάσματα τροφιμογενών μικροβιακών νοσημάτων αποτελούν προβλήματα που ολοένα και διαρκώς διογκώνονται. Από την άλλη μεριά, η βιομηχανία τροφίμων δέχεται συνεχώς πιέσεις από τους καταναλωτές για τη μείωση της χρήσης των χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται για την πρόληψη της μικροβιακής ανάπτυξης (συντηρητικών), εξαιτίας των πιθανολογούμενων προβλημάτων αυτών στους τομείς της υγείας και του περιβάλλοντος. Αυτό έχει, τα τελευταία χρόνια, οδηγήσει στην αναζήτηση άλλων εναλλακτικών τρόπων ελέγχου της μικροβιακής ανάπτυξης που θα είναι παράλληλα και φιλικές προς το περιβάλλον, όπως είναι και η χρησιμοποίηση φυσικών αντιμικροβιακών ουσιών. Αυτές μπορούν να ληφθούν από διάφορες πηγές, συμπεριλαμβανομένων των φυτών, ζώων, βακτηρίων, αλγών και μυκήτων, ενώ αρκετές μελέτες έχουν αποδείξει την αντιμικροβιακή αποτελεσματικότητα των φυτικών ενώσεων. Αντιπροσωπευτικές τέτοιες ενώσεις είναι και οι πολυφαινόλες. Η συγκεκριμένη μελέτη είχε σαν σκοπό, την εξέταση 3 φυτικών εκχυλισμάτων πλουσίων σε πολυφαινόλες (στέμφυλων, κρεμμυδιού και μελιτζάνας), για την ικανότητα τους να αναστέλλουν τη μικροβιακή ανάπτυξη. Η εκχύλιση για την παραλαβή των ολικών πολυφαινολών από τους φυτικούς ιστούς είχε γίνει στα πλαίσια προηγούμενων Πτυχιακών Μελετών, χρησιμοποιώντας διαδικασία υπερήχων σε δύο διαφορετικούς διαλύτες: 90% γλυκερόλη (για τα στέμφυλα, τα κρεμμύδιακαι τη μελιτζάνα) και 40% αιθανόλη (μόνο για τη μελιτζάνα). Για την εξακρίβωση πιθανής αντιμικροβιακής δράσης χρησιμοποιήθηκαν εδώ παράλληλα 3 διαφορετικές τυπικές δοκιμές: (α) η μέθοδος κηλίδας σε άγαρ (agarspotassay), (β) η μέθοδος διάχυσης από πηγαδάκι (welldiffusionassay), και (γ) η μέθοδος μετρήσεων θολερότητας (απορρόφησης) σε μικροπλακίδια (turbiditymeasurementsinmicroplates). Στα πλαίσια αυτών των δοκιμών εξετάστηκαν 6 διαφορετικές συγκεντρώσεις για το κάθε φυτικό εκχύλισμα (100, 50, 25, 12,5, 6,25 και 3,13% v/v) εναντίον 16 βακτηριακών στελεχών τα οποία ανήκαν σε 10 διαφορετικά είδη. Οι συγκεντρώσεις των ολικών πολυφαινολών που περιέχονταν σε κάθε εκχύλισμα (100%) ήταν 594 mg/L (=594 ppm), 732 mg/L , 214,8 mg/L, 121,2 mg/L για στέμφυλα, κρεμμύδι, μελιτζάνα με διαλύτη αιθανόλη και μελιτζάνα με διαλύτη γλυκερόλη, αντίστοιχα. Τα 10 βακτηριακά είδη που χρησιμοποιήθηκαν ως δείκτες αντιμικροβιακής δράσης ήταν τα: Lactobacillus sakei, Lactobacillus pentosus, Enterococcus glivus, Enterococcus faecium, Listeria monocytogenes, Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Escerichia coli, Salmonella enterica και Pseudomonas fluorescens. Τα αποτελέσματα όλων των δοκιμών φανέρωσαν ότι κανένα από τα υπό εξέταση φυτικά εκχυλίσματα δεν παρουσίασε αντιμικροβιακή δράση σε καμία από τις εξετασθείσες εδώ συγκεντρώσεις εναντίον των μικροοργανισμών που εδώ χρησιμοποιήθηκαν. Γενικά οι ελάχιστες ανασταλτικές συγκεντρώσεις των ολικών πολυφαινολών σε φυτικά εκχυλίσματα (κατά διαφόρων μικροοργανισμών) κυμαίνονται στο εύρος 500-1000 ppm (μg/ml) (0,05-0,1%) στις περισσότερες των δημοσιευμένων μελετών. Κάποια φυτικά εκχυλίσματα όμως έχουν δείξει ανασταλτική δράση ακόμη και σε μικρότερες συγκεντρώσεις. Δεδομένου ότι στην παρούσα μελέτη τα εκχυλίσματα που εξετάσθηκαν είχαν συγκέντρωση ολικών πολυφαινολών >700 ppm, εξάγεται το συμπέρασμα ότι η όποια αντιμικροβιακή δράση των πολυφαινολών των φυτικών εκχυλισμάτων που εδώ εξετάστηκαν να μην κατέστη ορατή εξαιτίας της εν γένει και παράλληλης αντιμικροβιακής δράσης των διαλυτών που κατά την εκχύλιση χρησιμοποιήθηκαν σε υψηλές συγκεντρώσεις (90% γλυκερόλη, 40% αιθανόλη), όπως και αυτό φάνηκε από τις κατάλληλες δοκιμές ελέγχου (μαρτύρων) στη μέθοδο των μικροπλακιδίων. Εν κατακλείδι, τα αποτελέσματα της παρούσης μελέτης δεν υποστηρίζουν την αντιμικροβιακή δράση των συγκεκριμένων φυτικών εκχυλισμάτων. Μια τροποποίηση όμως στη διαδικασία εκχύλισης (μέσω χρησιμοποίησης διαφορετικών διαλυτών ή/και χαμηλότερων συγκεντρώσεων αυτών) θα μπορούσε πιθανώς μελλοντικά να φανερώσει μια τέτοια δράση.