Εκτίμηση της μεταφοράς ξενοβιοτικών ουσιών στο μητρικό γάλα με τη χρήση απλών φυσικοχημικών ιδιοτήτων : - Κοσμίδη, Αγγελική (2015)
Εισαγωγή: Εδώ και πολλές δεκαετίες έχουν επισημανθεί από τη διεθνή επιστημονική κοινότητα σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά την παρουσία πολυάριθμων φαρμακευτικών και τοξικών ουσιών στο ανθρώπινο μητρικό γάλα. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι πολλά από τα φάρμακα που καταναλώνουν οι θηλάζουσες μητέρες, κατά την χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής, είναι πιθανό να μεταφέρονται σε σημαντικό ποσοστό στο μητρικό γάλα. Η μεταφορά των ξενοβιοτικών ουσιών στο μητρικό γάλα ενδεχομένως να προκαλεί βραχυπρόθεσμες ή/και μακροπρόθεσμες επιβλαβείς επιδράσεις στο νεογνό. Ταυτόχρονα, η διεθνής επιστημονική κοινότητα ανησυχεί, ολοένα και περισσότερο, λόγω της παρουσίας πολυάριθμων περιβαλλοντικών ρυπαντών στο μητρικό γάλα, δεδομένου ότι οι θηλάζουσες γυναίκες εκτίθενται, σε συστηματική βάση, σε τοξικές ουσίες μέσω του μολυσμένου αέρα και των τροφίμων, της επαφής τους με το έδαφος, καθώς και λόγω της χρήσης ποικίλων εμπορικών προϊόντων επιμολυσμένων με τοξικές ουσίες (π.χ. φυτοφάρμακα, πρόσθετα τροφίμων, καλλυντικά, κλπ). Στα πλαίσια αυτά, η κατανομή μιας ξενοβιοτικής ουσίας μεταξύ του πλάσματος της μητέρας και του μητρικού γάλακτος (αναλογία Μ/Ρ) αποτελεί κρίσιμη παράμετρος για την εκτίμηση του κινδύνου έκθεσης του νεογνού σε δυνητικά τοξικές ουσίες.Στόχος: Η παρούσα μελέτη αποσκοπεί στην εκτίμηση της μεταφοράς φαρμάκων και περιβαλλοντικών ρυπαντών στο ανθρώπινο μητρικό γάλα με την χρήση απλών φυσικοχημικών ιδιοτήτων.Υλικά – Μέθοδοι: Στην ομάδα εργασίας συμπεριλήφθηκαν 350 ξενοβιοτικές ουσίες για τις οποίες συλλέχθηκαν συστηματικά πληροφορίες σχετικά με την ικανότητά τους να μεταφέρονται στο ανθρώπινο μητρικό γάλα (αναλογία Μ/Ρ). Με τη χρήση ευρέως γνωστών υπολογιστικών συστημάτων προσδιορίστηκαν οι φυσικοχημικές ιδιότητες τους, όπως ο συντελεστής λιποφιλίας (logP), ο συντελεστής λιποφιλίας (logD7.4), η ολική πολική επιφάνεια επαφής (TPSA), ο αριθμός θέσεων με ικανότητα σχηματισμού δεσμών υδρογόνου ως δέκτης (HBA), ο αριθμός δεσμών με ικανότητα σχηματισμού δεσμών υδρογόνου ως δότης (HBD), το ποσοστό θετικού (F+) και αρνητικού φορτίου (F-) σε pH 7.4, ο αριθμός περιστρεφόμενων δεσμών (RB), ο μοριακός όγκος (V) και το μοριακό βάρος (MW). Οι ξενοβιοτικές ουσίες της ομάδας εργασίας με τιμή M/P ≥ 1 θεωρείται ότι μεταφέρονται στο μητρικό γάλα σε σημαντικό βαθμό και χαρακτηρίστηκαν ως υψηλού κινδύνου ενώσεις, ενώ οι ουσίες με τιμή M/P < 1 χαρακτηρίστηκαν ως χαμηλού κινδύνου ενώσεις.Αποτελέσματα: Το 67% των ενώσεων της ομάδας εργασίας ταξινομήθηκαν ως χαμηλού κινδύνου και το υπόλοιπο 33% ως υψηλού κινδύνου όσον αφορά την μεταφορά τους στο ανθρώπινο μητρικό γάλα. Οι ενώσεις υψηλού κινδύνου παρουσίασαν, σε σημαντικό βαθμό, αυξημένη λιποφιλία, εκφρασμένη ως logP και logD7.4 σε σύγκριση με τις ενώσεις χαμηλού κινδύνου. Οι ενώσεις χαμηλού κινδύνου παρουσίασαν αυξημένη πολικότητα, με βάση τις ιδιότητες TPSA, HBA και HBD σε σύγκριση με τις ενώσεις υψηλού κινδύνου (p<0.001). Οι ενώσεις της ομάδας εργασίας με βασικές ιδιότητες διαπιστώθηκε ότι μεταφέρονται σε σημαντικά μεγαλύτερο βαθμό στο μητρικό γάλα (p<0.001). Αντιθέτως, οι ενώσεις της ομάδας εργασίας με όξινες ιδιότητες διαπιστώθηκε ότι μεταφέρονται σε σημαντικά μικρότερο βαθμό στο μητρικό γάλα (p<0.001). Ο αριθμός των περιστρεφόμενων δεσμών και ο όγκος των ενώσεων της ομάδας εργασίας διαπιστώθηκε ότι είχαν σημαντικά αυξημένες τιμές όσον αφορά στις ενώσεις υψηλού κινδύνου σε σύγκριση με τις ενώσεις χαμηλού κινδύνου (p<0.01).Συμπεράσματα: Ο υπολογισμός και η αξιολόγησης απλών φυσικοχημικών ιδιοτήτων που σχετίζονται με την πολικότητα, την λιποφιλία και τον βαθμό ιονισμού αποτελούν χρήσιμα και επαρκώς ευαίσθητα εργαλεία για την εκτίμηση της μεταφοράς των φαρμάκων και των περιβαλλοντικών ρυπαντών στο ανθρώπινο μητρικό γάλα.Λέξεις – Κλειδιά: Μεταφορά στο μητρικό γάλα, φυσικοχημικές ιδιότητες, φάρμακα, περιβαλλοντικοί ρυπαντές